Czy sąd może usunąć tylko nieuczciwy fragment klauzuli frankowej?
Tak, ale wyłącznie w wąsko określonych okolicznościach, a nie jako ogólna zasada stosowana automatycznie do każdej umowy kredytu CHF. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20 (Bank BPH), częściowe usunięcie warunku umownego jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy usuwany fragment stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które można ocenić samodzielnie, a jego wykreślenie nie zmienia istoty całego postanowienia (źródło: TSUE, C-19/20, 2021). Ocenę tych przesłanek w konkretnej sprawie kredytobiorcy przeciwko bankowi przeprowadza zawsze sąd krajowy.
Wyrok C-19/20 nie daje podstawy do automatycznego dzielenia każdej klauzuli
Z mojej praktyki przy analizie umów frankowych wynika, że klienci często pytają, czy da się „uratować" umowę, usuwając z niej tylko marżę banku albo tylko fragment tabeli kursowej. Wyrok w sprawie C-19/20 bywa w internecie przedstawiany jako uniwersalne narzędzie do takiego zabiegu, tymczasem Trybunał nie sformułował reguły pozwalającej dzielić dowolny warunek na korzystniejsze i niekorzystniejsze fragmenty. Sformułował test, który trzeba stosować do konkretnego brzmienia umowy, regulaminu i aneksów.
- Odrębność zobowiązania - usuwany element musi dać się ocenić samodzielnie pod kątem nieuczciwego charakteru, niezależnie od pozostałej części warunku.
- Brak zmiany istoty klauzuli - wykreślenie fragmentu nie może przekształcać funkcji ani sensu prawnego całego mechanizmu.
- Ocena sądu krajowego - to sąd rozpoznający sprawę, nie strona umowy ani pełnomocnik, decyduje, czy przesłanki zostały spełnione.
- Indywidualizacja - wynik zależy od dokładnego tekstu umowy zawartej z konkretnym bankiem, w tym z Bankiem BPH S.A. lub innym kredytodawcą, a nie od nazwy produktu.
Od czego zależy ocena konkretnej umowy kredytu CHF?
Ocena zależy od kilku elementów łącznie: dosłownego brzmienia klauzuli, jej powiązania z regulaminem obowiązującym w dniu zawarcia umowy, sposobu ustalania kursu (w tym roli Narodowego Banku Polskiego jako punktu odniesienia) oraz okoliczności, w jakich konsument zapoznał się z mechanizmem przeliczeniowym. Dlatego przed sformułowaniem twierdzeń w pozwie warto przeanalizować cały pakiet dokumentów, nie tylko jedno zdanie umowy - więcej na temat tego procesu piszemy w tekście jak przygotować pozew frankowy przeciwko bankowi.
Czego dotyczyła sprawa Bank BPH, C-19/20?
Sprawa C-19/20 to postępowanie prejudycjalne przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, zainicjowane pytaniami Sądu Okręgowego w Gdańsku, dotyczące wykładni dyrektywy Rady 93/13/EWG w kontekście umowy kredytu odwołującej się do kursu średniego NBP powiększonego o marżę banku. Wyrok zapadł 29 kwietnia 2021 r. (oznaczenie ECLI:EU:C:2021:341) i dotyczył między innymi możliwości oddzielenia nieuczciwego elementu klauzuli od jej pozostałej części (źródło: TSUE, C-19/20, 2021).
Kurs średni NBP i marża banku w analizowanym mechanizmie
Mechanizm będący przedmiotem sporu opierał się na formule łączącej dwa składniki: kurs średni Narodowego Banku Polskiego oraz marżę doliczaną przez bank. Sąd krajowy zastanawiał się, czy tego rodzaju konstrukcję można rozbić na dwie odrębne części - jedną uznaną za nieuczciwą (marżę) i drugą pozostawioną w mocy (kurs NBP). Trybunał nie przesądził tego pytania w sposób generalny dla wszystkich umów, lecz wskazał kryteria, którymi sąd krajowy powinien się kierować przy ocenie konkretnego wzorca (źródło: TSUE, C-19/20, 2021, pkt 68-80).
Jakie pytania skierował Sąd Okręgowy w Gdańsku do TSUE?
Sąd Okręgowy w Gdańsku pytał między innymi, czy dyrektywa 93/13/EWG dopuszcza sytuację, w której sąd krajowy usuwa jedynie część nieuczciwego warunku umownego, pozostawiając w mocy resztę mechanizmu. Pytania obejmowały też problem, czy taka operacja jest zgodna z odstraszającym celem ochrony konsumenckiej, skoro przedsiębiorca mógłby w praktyce liczyć na to, że sąd „naprawi" niekorzystny zapis zamiast go usunąć w całości.
- Pytanie pierwsze - czy element formuły kursowej może być oceniany osobno od pozostałej części warunku.
- Pytanie drugie - jakie kryteria decydują o dopuszczalności takiego podziału.
- Pytanie trzecie - jak pogodzić ewentualny podział z odstraszającym celem art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG.
Trybunał odpowiedział, wypracowując wykładnię prawa unijnego, natomiast ostateczne rozstrzygnięcie sprawy między kredytobiorcami a Bankiem BPH S.A. należało do sądu krajowego, stosującego tę wykładnię do ustalonego stanu faktycznego.
Kiedy TSUE dopuszcza usunięcie jedynie części warunku umownego?
Trybunał dopuszcza to tylko po łącznym spełnieniu trzech przesłanek: usuwany element musi stanowić odrębne zobowiązanie umowne, musi podlegać indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru, a jego usunięcie nie może zmieniać istoty całego warunku (źródło: TSUE, C-19/20, 2021). Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza częściowe usunięcie i każe rozważać eliminację całego postanowienia.
Czy kwestionowany element stanowi odrębne zobowiązanie umowne?
To pierwszy i podstawowy warunek testu. Odrębność należy oceniać funkcjonalnie i normatywnie, a nie na podstawie tego, czy dany fragment znajduje się w osobnym zdaniu, nawiasie albo osobnym działaniu matematycznym. Zapis umieszczony w oddzielnym punkcie regulaminu wcale nie musi być odrębnym zobowiązaniem, jeśli w praktyce współtworzy jeden, niepodzielny mechanizm ustalania świadczenia.
„Częściowe usunięcie nieuczciwego warunku jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy element podlegający usunięciu stanowi odrębne zobowiązanie umowne, mogące być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru" - parafraza tezy, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-19/20 (Bank BPH), 2021.
Czy usunięcie fragmentu zmieniłoby istotę całej klauzuli?
Drugi warunek dotyczy skutków wykreślenia. Jeśli usunięcie fragmentu prowadziłoby do powstania nowego mechanizmu, którego strony nigdy nie uzgodniły, albo zmieniałoby ekonomiczną funkcję klauzuli, przesłanka nie jest spełniona. W praktyce ocena tego elementu bywa najtrudniejsza, ponieważ wymaga porównania funkcji klauzuli przed i po usunięciu fragmentu, a nie tylko porównania samego tekstu.
Jak uwzględnić odstraszający cel dyrektywy 93/13?
Trybunał wielokrotnie podkreślał, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG ma cel odstraszający wobec przedsiębiorców stosujących nieuczciwe warunki. Sąd, oceniając możliwość częściowego usunięcia, musi rozważyć, czy takie rozwiązanie nie osłabia tego celu - to znaczy, czy bank nie zyskuje w ten sposób pewności, że nawet przy stosowaniu nieuczciwego zapisu najgorszym scenariuszem będzie jego "przycięcie" przez sąd, a nie utrata całego mechanizmu.
- Przesłanka odrębności - element musi mieć samodzielną treść normatywną.
- Przesłanka zachowania istoty - usunięcie nie może tworzyć nowego mechanizmu.
- Przesłanka celu odstraszającego - rozwiązanie nie może osłabiać ochrony konsumenta wynikającej z dyrektywy 93/13/EWG.
Czym różni się dopuszczalne oddzielenie elementu od niedopuszczalnej zmiany klauzuli?
Dopuszczalne oddzielenie polega na wykreśleniu rzeczywiście odrębnego zobowiązania bez naruszenia funkcji reszty warunku, natomiast niedopuszczalna zmiana klauzuli to sytuacja, w której sąd - poprzez usunięcie fragmentu - w praktyce tworzy nową, korzystniejszą dla konsumenta wersję mechanizmu, którego strony nigdy nie uzgodniły. Ta druga operacja wykracza poza kompetencje sądu wynikające z art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego.
Dlaczego sąd nie może dopisać nowego mechanizmu przeliczeniowego
Zgodnie z art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (źródło: Kodeks cywilny, art. 385¹-385², Dz.U. 2025 poz. 1071). Przepis ten nie daje sądowi uprawnienia do zastępowania usuniętego zapisu innym sposobem ustalania świadczenia - na przykład kursem rynkowym, zwyczajem albo zasadą słuszności. Sąd bada, co pozostaje po usunięciu klauzuli, a nie tworzy nowego postanowienia w jej miejsce.
Dlaczego kryterium językowe nie wystarcza do podziału klauzuli
W praktycznej analizie umów regularnie spotykam argumentację opartą wyłącznie na tym, że dany fragment da się fizycznie „wykreślić" z tekstu, bo stanowi osobne zdanie albo wyrażenie liczbowe. To kryterium językowe jest niewystarczające. Trybunał wymaga oceny normatywnej i funkcjonalnej, a nie edytorskiej - liczy się to, czy element rzeczywiście działa jako samodzielne zobowiązanie, a nie to, czy da się go usunąć bez naruszenia gramatyki zdania.
| Kryterium | Dopuszczalne oddzielenie elementu | Niedopuszczalna zmiana klauzuli |
|---|---|---|
| Charakter usuwanego fragmentu | Odrębne zobowiązanie umowne, ocenialne samodzielnie | Integralna część jednego mechanizmu przeliczeniowego |
| Skutek dla istoty warunku | Istota klauzuli pozostaje niezmieniona | Powstaje nowy, nieuzgodniony przez strony mechanizm |
| Rola sądu | Sąd stwierdza bezskuteczność fragmentu | Sąd faktycznie redaguje nowe postanowienie |
| Zgodność z celem dyrektywy 93/13 | Zachowuje odstraszający skutek wobec przedsiębiorcy | Osłabia odstraszający skutek wobec przedsiębiorcy |
| Podstawa prawna oceny | Art. 385¹ § 2 Kodeksu cywilnego, test z C-19/20 | Brak podstawy - sąd nie ma kompetencji do uzupełniania umowy |
Czy z tabeli kursowej można usunąć tylko marżę banku i pozostawić kurs średni NBP?
Nie ma na to jednej odpowiedzi ważnej dla wszystkich umów kredytu CHF. Sąd musi ustalić, czy marża banku stanowiła w danej umowie odrębne zobowiązanie, czy była nierozerwalnym składnikiem jednego mechanizmu ustalania kursu razem z kursem średnim Narodowego Banku Polskiego. Pozostawienie samego kursu NBP bywa niedopuszczalne, jeśli wymagałoby to sądowej przebudowy klauzuli (źródło: TSUE, C-19/20, 2021; Sąd Najwyższy, III CZP 25/22, 2024).
Ocena zależy od brzmienia umowy i funkcji całego mechanizmu
Zdarzają się umowy, w których marża banku jest wyodrębniona jako osobny parametr o jasno określonej wysokości i sposobie ustalania - wtedy argumentacja o jej odrębności jest silniejsza. W innych wzorcach marża i kurs NBP tworzą łącznie jeden nieprzejrzysty mechanizm, w którym konsument nie mógł zweryfikować sposobu ustalania żadnego z elementów osobno. W takich przypadkach usunięcie samej marży i pozostawienie kursu NBP oznaczałoby w praktyce stworzenie nowego, korzystniejszego mechanizmu, którego bank nigdy nie zaproponował w tej postaci.
Jakie znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego III CZP 25/22?
Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, wskazał w punkcie pierwszym, że niedozwolonego sposobu określania kursu waluty nie zastępuje inny sposób wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów w obowiązującym stanie prawnym (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 25/22, 2024). To stanowisko utrudnia argumentację, że po wykreśleniu marży sąd może automatycznie zastosować sam kurs średni NBP jako gotowy substytut.
„W obowiązującym stanie prawnym nie ma przepisu dyspozytywnego, który mógłby zastąpić niedozwolone postanowienie określające sposób ustalania kursu waluty obcej" - parafraza punktu 1 uchwały, Sąd Najwyższy, uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
W punkcie drugim uchwały Sąd Najwyższy odniósł się do skutków niemożności ustalenia wiążącego kursu dla dalszego obowiązywania umowy - do tego punktu zgłoszono jednak zdania odrębne, co oznacza, że praktyka orzecznicza w tym zakresie nie jest jednolita (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 25/22, 2024).
- Wariant pierwszy - marża i kurs NBP tworzą jeden mechanizm, więc częściowe usunięcie jest niedopuszczalne.
- Wariant drugi - marża stanowi odrębny, mierzalny parametr, co otwiera drogę do dalszej analizy odrębności.
- Wariant trzeci - regulamin banku nie przewiduje samodzielnego stosowania kursu NBP bez marży, co osłabia argument o zachowaniu istoty klauzuli.
Jak wnioski z C-19/20 wpływają na konstrukcję pozwu przeciwko bankowi?
Wnioski z wyroku C-19/20 wymagają, aby pozew przeciwko bankowi zawierał dokładną analizę brzmienia kwestionowanych postanowień, a nie tylko odwołanie do sygnatury sprawy. Trzeba wykazać, dlaczego konkretny fragment klauzuli nie może zostać oddzielony bez zmiany istoty mechanizmu, oraz dostosować żądanie główne i ewentualne do możliwych skutków prawnych stwierdzonych nieprawidłowości (źródło: TSUE, C-19/20, 2021).
Jak sformułować żądanie główne i żądanie ewentualne?
Żądanie główne zwykle opiera się na najdalej idącym skutku wynikającym z abuzywności klauzuli, a żądanie ewentualne przewiduje rozwiązanie na wypadek, gdyby sąd nie podzielił argumentacji w zakresie żądania głównego. Konstrukcja obu żądań musi uwzględniać, że sąd nie zastąpi wyeliminowanego postanowienia własnym mechanizmem - stąd żądania nie mogą zakładać automatycznego „przeliczenia" kredytu po kursie NBP jako gotowego rozwiązania zastępczego, jeśli z analizy umowy wynika, że taki mechanizm nie istniał w pierwotnym kształcie kontraktu. Szczegółowy opis tej konstrukcji znajduje się w tekście żądanie główne i żądanie ewentualne w pozwie frankowym.
Jakie dokumenty pozwalają ocenić podzielność klauzuli frankowej?
Ocena podzielności klauzuli wymaga kompletu dokumentów, bo sam tekst umowy kredytowej rzadko wystarcza do pełnej rekonstrukcji mechanizmu przeliczeniowego. Braki w dokumentacji utrudniają wykazanie, czy dany element rzeczywiście stanowił odrębne zobowiązanie.
- Umowa kredytu - z wszystkimi załącznikami obowiązującymi w dniu podpisania.
- Regulamin kredytowania - obowiązujący na dzień zawarcia umowy, a nie aktualna wersja ze strony banku.
- Aneksy do umowy - w tym ewentualne aneksy zmieniające sposób ustalania kursu lub wprowadzające spłatę bezpośrednio w CHF.
- Zaświadczenie banku o wypłacie i spłatach - zawierające historię transz, rat kapitałowo-odsetkowych i zastosowanych kursów.
- Tabele kursowe banku - jeśli są dostępne, pozwalają zweryfikować sposób wyliczania marży w praktyce.
- Korespondencja z bankiem - w tym ewentualne informacje o ryzyku walutowym przekazane przy zawieraniu umowy.
Więcej o kompletowaniu tych materiałów piszemy w artykule dokumenty potrzebne do pozwu frankowego.
Czy w sprawie może być potrzebna opinia biegłego?
To zależy od zakresu żądań i sposobu formułowania roszczeń w konkretnej sprawie. Opinia biegłego bywa przydatna przy wyliczeniach wymagających wiadomości specjalnych, na przykład przy ustalaniu wysokości nadpłat według różnych wariantów rozliczenia. Kwalifikacja prawna, czy dany fragment klauzuli jest nieuczciwy i czy można go oddzielić od reszty warunku, należy jednak do sądu, a nie do biegłego (źródło: Kodeks cywilny, art. 385¹-385², 2025). Więcej o roli tego dowodu w artykule dowód z opinii biegłego w sprawie frankowej.
Co powinien ustalić sąd w indywidualnej sprawie kredytobiorcy?
Sąd rozpoznający sprawę kredytobiorcy ustala przede wszystkim, czy kwestionowany fragment klauzuli spełnia trzy przesłanki testu z wyroku C-19/20, jakie skutki dla całej umowy niesie usunięcie postanowienia oraz czy dalsze obowiązywanie umowy bez tego postanowienia jest w ogóle prawnie i faktycznie możliwe. Wnioski TSUE z wyroku C-260/18 w sprawie Dziubak wskazują dodatkowo, że nie można utrzymywać umowy w sposób osłabiający ochronę konsumenta wynikającą z dyrektywy 93/13/EWG (źródło: TSUE, C-260/18, 2019). Więcej o tym wyroku piszemy w artykule skutki wyroku TSUE C-260/18 dla pozwu CHF.
Jakie okoliczności zawarcia umowy bada sąd?
Sąd analizuje, jakie informacje o ryzyku walutowym i mechanizmie przeliczeniowym otrzymał konsument przed podpisaniem umowy, czy postanowienia były indywidualnie negocjowane, oraz jak wyglądała praktyka banku przy ustalaniu kursów w okresie obowiązywania umowy.
Jak sąd ocenia interes konsumenta przy wyborze skutków?
Zgodnie z linią orzeczniczą wywodzącą się z uchwały Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, niedozwolone postanowienie jest od początku bezskuteczne na korzyść konsumenta, z możliwością następczej, świadomej i wolnej zgody na jego dalsze obowiązywanie (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 6/21, 2021). Sąd bierze pod uwagę stanowisko samego kredytobiorcy co do preferowanych skutków stwierdzonej abuzywności.
- Wola konsumenta - stanowisko kredytobiorcy co do skutków abuzywności ma znaczenie dla rozstrzygnięcia.
- Możliwość dalszego obowiązywania umowy - sąd bada, czy umowa da się wykonać bez usuniętego postanowienia.
- Zgodność z celem ochronnym dyrektywy 93/13/EWG - rozwiązanie nie może osłabiać pozycji konsumenta względem przedsiębiorcy.
Podsumowanie i ostrożna ocena możliwych skutków
Częściowe usunięcie nieuczciwego fragmentu klauzuli frankowej pozostaje wyjątkiem wymagającym łącznego spełnienia trzech przesłanek z wyroku C-19/20, a nie regułą, którą można zastosować do każdej umowy powołującej się na kurs średni NBP i marżę banku. Podobieństwo brzmienia klauzuli w umowie innego kredytobiorcy nie przesądza o identycznym wyniku sprawy - decyduje dokładna treść konkretnej umowy, regulaminu i aneksów.
Jakie dane wymagają weryfikacji przed publikacją takiej analizy?
Przed sformułowaniem argumentacji procesowej warto zweryfikować aktualne brzmienie art. 385¹-385² Kodeksu cywilnego, najnowsze orzecznictwo TSUE odnoszące się do częściowego utrzymania nieuczciwych warunków oraz to, czy pojawiły się kolejne uchwały Sądu Najwyższego rozwijające tezy z III CZP 25/22.
Kiedy warto skonsultować się z radcą prawnym?
Najlepiej zanim jeszcze zostaną sformułowane żądania pozwu - ocena, czy konkretna klauzula w umowie danego kredytobiorcy nadaje się do częściowego usunięcia, czy raczej przemawia za dochodzeniem dalej idących skutków, wymaga analizy pełnej dokumentacji kredytowej, a nie samego porównania sygnatur wyroków.
- Zbierz komplet dokumentów - umowę, regulamin, aneksy i zaświadczenie banku.
- Przeanalizuj mechanizm przeliczeniowy zdanie po zdaniu - nie tylko fragment dotyczący marży.
- Skonsultuj wstępną strategię procesową - przed wniesieniem pozwu, z uwzględnieniem żądania głównego i ewentualnego.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata. Skutki usunięcia postanowień zależą od treści umowy i okoliczności sprawy, dlatego przed wniesieniem pozwu warto skonsultować dokumenty ze specjalistą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wyrok TSUE C-19/20 pozwala wykreślić z klauzuli wyłącznie marżę banku?
Nie wynika z niego automatyczna możliwość wykreślenia marży w każdej umowie. Sąd musi ustalić, czy marża stanowi odrębne zobowiązanie umowne oraz czy jej usunięcie nie zmieni istoty całego mechanizmu ustalania kursu (źródło: TSUE, C-19/20, 2021). Odpowiedź zależy od dokładnego brzmienia konkretnej umowy i regulaminu.
Co oznacza odrębne zobowiązanie umowne?
Chodzi o element, który można samodzielnie ocenić pod względem nieuczciwego charakteru i który jest normatywnie oddzielny od pozostałej części warunku. Samo umieszczenie elementu w osobnym zdaniu, nawiasie lub działaniu matematycznym nie przesądza jeszcze o jego odrębności - liczy się funkcja, jaką pełni w całym mechanizmie.
Czy sąd może po usunięciu klauzuli zastosować kurs średni NBP?
Nie można przyjąć takiej możliwości bez analizy konkretnej umowy. Jeżeli zastosowanie kursu NBP prowadziłoby do zastąpienia usuniętego mechanizmu nowym sposobem ustalania świadczenia albo zmiany istoty warunku, rozwiązanie może być sprzeczne z ochroną wynikającą z dyrektywy 93/13/EWG (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 25/22, 2024).
Czy C-19/20 oznacza, że umowa kredytu CHF pozostanie w mocy?
Nie. Trybunał określił zasady wykładni prawa unijnego, natomiast skutki dla konkretnej umowy ocenia sąd krajowy na podstawie jej treści, prawa krajowego i okoliczności sprawy. Wyrok C-19/20 nie rozstrzygnął ostatecznie sporu między kredytobiorcami a Bankiem BPH S.A. - to zrobił sąd krajowy, stosując wskazówki Trybunału.
Jak powołać wyrok C-19/20 w pozwie przeciwko bankowi?
Trzeba połączyć argumentację z dokładnym brzmieniem zakwestionowanych postanowień i wyjaśnić, dlaczego nieuczciwego elementu nie można oddzielić bez zmiany istoty mechanizmu. Samo wskazanie sygnatury wyroku nie zastępuje analizy umowy, regulaminu i aneksów - to one decydują o sile argumentacji.
Czy biegły rozstrzyga, czy fragment klauzuli jest nieuczciwy?
Nie, kwalifikacja prawna postanowienia należy wyłącznie do sądu. Biegły może zostać powołany do obliczeń wymagających wiadomości specjalnych, na przykład do wyliczenia wysokości nadpłat według różnych wariantów, jeżeli sąd uzna taki dowód za istotny dla rozstrzygnięcia sprawy.
Czy podobna klauzula w umowie innego banku będzie oceniona tak samo?
Nie musi. Znaczenie mają dokładne sformułowania, regulamin obowiązujący przy zawieraniu umowy, sposób powiązania poszczególnych elementów mechanizmu oraz okoliczności przedstawienia go konsumentowi. Dwie umowy z podobnie brzmiącą klauzulą mogą zostać ocenione odmiennie, jeśli różni się ich kontekst dowodowy.
Źródła i literatura
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej: Wyrok z 29 kwietnia 2021 r., Bank BPH, C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 68-80 - curia.europa.eu.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej: Wyrok z 3 października 2019 r., Dziubak, C-260/18, ECLI:EU:C:2019:819 - curia.europa.eu.
- Sąd Najwyższy: Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 - sn.pl.
- Sąd Najwyższy: Uchwała składu siedmiu sędziów (zasada prawna) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 - sn.pl.
- Sejm Rzeczypospolitej Polskiej: Kodeks cywilny, tekst jednolity, art. 385¹-385², Dz.U. 2025 poz. 1071 - isap.sejm.gov.pl.
Przeczytaj również
Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.