Czy przesłuchanie kredytobiorcy kończy postępowanie dowodowe?
Nie, przesłuchanie kredytobiorcy w sprawie przeciwko bankowi nie oznacza automatycznego zamknięcia postępowania dowodowego. Sąd pierwszej instancji ocenia po każdym dowodzie, czy sprawa jest dostatecznie wyjaśniona, a decyzja zależy od zakresu żądań pozwu, treści umowy kredytu CHF oraz wcześniej dopuszczonych wniosków dowodowych stron. W wielu sprawach po zeznaniach kredytobiorcy sąd kontynuuje jeszcze przesłuchanie świadków, analizę dokumentów bankowych albo dowód z opinii biegłego (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 227, 1964).
Kolejność czynności dowodowych nie jest sztywna. Zależy od planu rozprawy przyjętego przez konkretny skład orzekający, a ten różni się między sądami okręgowymi, a nawet między poszczególnymi wydziałami frankowymi tego samego sądu. Zeznania kredytobiorcy zwykle dotyczą okoliczności zawarcia umowy, sposobu przedstawienia ryzyka kursowego, ewentualnych negocjacji postanowień oraz celu, na jaki kredyt został zaciągnięty. Sąd zestawia te zeznania z dokumentacją - umową, regulaminem, aneksami, wnioskiem kredytowym i oświadczeniami o ryzyku - i dopiero taka całość buduje obraz sprawy.
Co sąd bierze pod uwagę, oceniając zeznania kredytobiorcy?
Sąd konfrontuje treść zeznań z dokumentami zgromadzonymi w aktach, a nie traktuje ich jako samodzielny dowód rozstrzygający sprawę. W praktyce liczy się spójność między tym, co strona zeznała, a tym, co wynika z pisemnej dokumentacji kredytowej.
- Okoliczności towarzyszące podpisaniu umowy - czy kredytobiorca otrzymał projekt umowy do wglądu przed podpisaniem oraz ile czasu miał na jego analizę.
- Sposób poinformowania o ryzyku kursowym - czy doradca przedstawiał symulacje wzrostu kursu franka szwajcarskiego, czy ograniczył się do zapewnień o stabilności waluty.
- Świadomość mechanizmu przeliczeniowego - czy klient rozumiał, w jaki sposób bank ustalał kurs kupna i sprzedaży CHF stosowany do wypłaty i spłaty kredytu.
- Cel kredytu - istotny przy ocenie statusu konsumenckiego kredytobiorcy w rozumieniu przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych.
- Ewentualne negocjacje postanowień umowy - czy klauzule przeliczeniowe były realnie negocjowane, czy stanowiły element wzorca narzuconego przez bank.
Jakie zobowiązania nakłada sąd po przesłuchaniu stron?
Po przesłuchaniu sąd często zobowiązuje pełnomocników do złożenia dodatkowych pism procesowych, wskazania nowych dowodów albo ustosunkowania się do stanowiska strony przeciwnej w wyznaczonym terminie. Z mojej praktyki wynika, że to właśnie ten moment bywa niedoceniany przez kredytobiorców - klienci czują ulgę po zeznaniach, a tymczasem to sąd wyznacza kolejne kroki proceduralne, które trzeba dokładnie odnotować. Przeoczenie terminu na złożenie pisma może skutkować pominięciem argumentacji, dlatego warto na bieżąco konsultować się z pełnomocnikiem prowadzącym przesłuchanie kredytobiorcy w sprawie frankowej i całą dalszą część procesu.
Jakie dalsze dowody może przeprowadzić sąd?
Po przesłuchaniu strony sąd może jeszcze przeprowadzić dowód z zeznań świadków, dokumentów uzupełniających oraz opinii biegłego sądowego, jeśli wcześniej dopuścił takie wnioski lub strony je ponowiły. Zakres dalszego postępowania zależy od tego, jakie żądania sformułowano w pozwie - inaczej wygląda sprawa o samo ustalenie nieważności umowy, a inaczej sprawa z rozbudowanym żądaniem rozliczeniowym wymagającym wyliczeń finansowych.
- Świadkowie strony powodowej - najczęściej współkredytobiorca, czasem doradca kredytowy niezwiązany z bankiem.
- Świadkowie zgłoszeni przez bank - pracownicy lub byli pracownicy odpowiedzialni za procedury udzielania kredytów walutowych.
- Dokumenty uzupełniające - wewnętrzne procedury banku, tabele kursowe, korespondencja z okresu zawierania umowy.
- Opinia biegłego sądowego z zakresu bankowości lub finansów - powoływana, gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych.
- Dowody z dokumentów urzędowych - zaświadczenia banku o historii spłat, stanowiące podstawę ewentualnych wyliczeń.
Czy sąd może przesłuchać świadków banku?
Tak, sąd może przesłuchać świadków zgłoszonych przez bank, jeśli wcześniej dopuścił taki wniosek dowodowy, a strona pozwana go podtrzymuje. W praktyce chodzi zwykle o byłych pracowników placówki, w której zawierano umowę, albo o osoby odpowiedzialne za tworzenie procedur informowania klientów o ryzyku walutowym. Wartość dowodowa takich zeznań bywa ograniczona, ponieważ świadkowie rzadko pamiętają szczegóły konkretnej transakcji sprzed kilkunastu lat i częściej opisują ogólne procedury obowiązujące w banku niż przebieg spotkania z danym klientem.
Kiedy sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego?
Sąd dopuszcza dowód z opinii biegłego wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga wiadomości specjalnych, których sąd sam nie posiada - najczęściej przy żądaniach wymagających złożonych wyliczeń finansowych. Zgodnie z art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego biegły dostarcza sądowi fachowej wiedzy technicznej lub ekonomicznej, ale nie zastępuje sądu w ocenie prawnej postanowień umowy kredytu (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 278, 1964).
"Zgodnie z art. 278 § 1 KPC, w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii." - Kodeks postępowania cywilnego, ISAP, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm.
W wielu sprawach o ustalenie nieważności umowy kredytu frankowego opinia biegłego okazuje się zbędna, ponieważ spór dotyczy oceny prawnej klauzul przeliczeniowych, a nie skomplikowanych wyliczeń. Inaczej wygląda sytuacja, gdy pozew zawiera żądanie ewentualne oparte na tzw. odfrankowieniu albo rozbudowane rozliczenie z odsetkami - tam potrzeba precyzyjnych wyliczeń bywa realna. To sąd, nie strona, ostatecznie decyduje o przydatności dowodu w konkretnej sprawie, dlatego więcej o samej procedurze i kosztach opinii znajdziesz w tekście o opinii biegłego w sprawie frankowej.
Poniższa tabela porządkuje najważniejsze różnice między rodzajami dowodów, które mogą pojawić się na tym etapie postępowania.
| Rodzaj dowodu | Kto go przeprowadza | Główny cel | Typowy moment w sprawie frankowej |
|---|---|---|---|
| Przesłuchanie stron | Sąd, na podstawie pytań pełnomocników | Ustalenie okoliczności zawarcia umowy i informowania o ryzyku | Zwykle na końcowym etapie postępowania dowodowego |
| Zeznania świadków banku | Sąd, po dopuszczeniu wniosku pozwanego | Opis procedur wewnętrznych banku przy udzielaniu kredytów | Przed lub po przesłuchaniu stron, zależnie od planu rozprawy |
| Dokumenty bankowe i zaświadczenia | Strony, poprzez wnioski dowodowe | Wykazanie treści umowy, historii spłat, tabel kursowych | Na każdym etapie, także po przesłuchaniu strony |
| Opinia biegłego sądowego | Biegły wyznaczony przez sąd | Wiadomości specjalne, np. wyliczenia finansowe | Fakultatywnie, głównie przy żądaniach rozliczeniowych |
Czy można uzupełnić dokumenty po przesłuchaniu strony?
Tak, dokumenty można uzupełnić po przesłuchaniu strony, jeśli sąd dopuści taki wniosek, a strona wykaże, że nie mogła powołać dowodu wcześniej lub potrzeba jego przedstawienia wynikła później. Najczęściej chodzi o dokumenty, które stały się istotne dopiero w świetle przebiegu rozprawy albo stanowiska strony przeciwnej zaprezentowanego na sali sądowej.
Jakie dokumenty najczęściej donosi się na tym etapie?
W praktyce kancelarii najczęściej pojawia się potrzeba uzupełnienia dokumentacji potwierdzającej historię spłat kredytu lub aktualny stan zadłużenia - to typowe przy sprawach, w których żądanie rozliczeniowe wymaga świeżych danych liczbowych.
- Aktualne zaświadczenie z banku o wysokości spłat od dnia zawarcia umowy do bieżącej daty.
- Potwierdzenia przelewów rat, jeśli wcześniejsze zestawienie okazało się niepełne.
- Korespondencja z bankiem prowadzona po wniesieniu pozwu, na przykład odpowiedzi na reklamacje.
- Orzeczenia sądów w podobnych sprawach, powoływane jako argument interpretacyjny, a nie dowód w ścisłym sensie.
- Dokumenty potwierdzające status konsumencki, gdy strona pozwana kwestionuje ten status w toku procesu.
Jakie są warunki dopuszczenia spóźnionego dowodu?
Dopuszczenie dowodu zgłoszonego po pierwotnym terminie zależy od tego, czy strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła go wcześniej bez swojej winy, oraz czy przeprowadzenie dowodu nie spowoduje nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu. Sąd waży te okoliczności indywidualnie, a wynik tej oceny bywa różny nawet w pozornie podobnych sprawach frankowych - dlatego nie da się z góry zagwarantować, że spóźniony wniosek zostanie uwzględniony.
Kiedy sąd pomija spóźnione lub nieprzydatne dowody?
Sąd pomija dowód, gdy uzna go za nieprzydatny do wykazania danej okoliczności, gdy okoliczność sporna została już dostatecznie wyjaśniona, albo gdy wniosek dowodowy zmierza wyłącznie do przedłużenia postępowania. Podstawę takich decyzji stanowi art. 2352 Kodeksu postępowania cywilnego, regulujący przesłanki pomijania dowodów w procesie cywilnym (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 2352, 1964).
Czym różni się pominięcie dowodu od jego oddalenia?
Pominięcie dowodu następuje w drodze postanowienia, które sąd wydaje na podstawie okoliczności wskazanych w przepisach - w praktyce oznacza to, że dowód nie zostanie przeprowadzony, choć formalnie został zgłoszony. W potocznym języku procesowym pojęcia pominięcia i oddalenia dowodu bywają używane zamiennie, ale skutek dla strony jest taki sam: dany środek dowodowy nie wejdzie do materiału sprawy.
- Dowód uznany za nieprzydatny do wykazania danego faktu w świetle już zgromadzonego materiału.
- Fakt, na który powołano dowód, został już dostatecznie wyjaśniony innymi środkami dowodowymi.
- Wniosek zmierzający wyłącznie do przedłużenia postępowania, zgłoszony bez rzeczowego uzasadnienia.
- Dowód powołany na okoliczność niemającą znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, zgodnie z art. 227 KPC.
Jakie skutki procesowe niesie pominięcie dowodu?
Strona, której dowód pominięto, może zgłosić zastrzeżenie do protokołu w trybie art. 162 KPC, co zabezpiecza możliwość podniesienia tego zarzutu później, na przykład w apelacji. Pominięcie ważnego dowodu bywa jednym z argumentów podnoszonych w środkach zaskarżenia, dlatego pełnomocnik na sali powinien reagować na bieżąco, a nie dopiero po otrzymaniu wyroku.
Co oznacza zamknięcie rozprawy?
Zamknięcie rozprawy to czynność procesowa kończąca etap rozpoznawania sprawy przed sądem pierwszej instancji, po której sąd przystępuje do narady i wydania rozstrzygnięcia. Zamknięcie rozprawy nie jest jednak tożsame z prawomocnym zakończeniem sprawy - w określonych sytuacjach sąd może otworzyć rozprawę na nowo, jeśli uzna to za konieczne (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 224 i 225, 1964).
Jak wyglądają głosy końcowe stron?
Przed zamknięciem rozprawy przewodniczący udziela głosu pełnomocnikom, którzy przedstawiają końcowe stanowiska w granicach wyznaczonych przez sąd - zwykle podsumowanie argumentacji prawnej i odniesienie się do przeprowadzonych dowodów. W sprawach frankowych to moment, w którym pełnomocnik akcentuje kluczowe elementy sprawy: abuzywność klauzul przeliczeniowych, orzecznictwo TSUE dotyczące ochrony konsumenta oraz spójność zeznań kredytobiorcy z dokumentacją.
- Podsumowanie stanowiska powoda - odniesienie się do żądania głównego i ewentualnego z pozwu.
- Stanowisko pozwanego banku - zwykle podtrzymanie zarzutów formalnych i merytorycznych zgłoszonych w odpowiedzi na pozew.
- Odniesienie się do przeprowadzonych dowodów - wskazanie, które okoliczności sąd powinien uznać za wykazane.
- Wniosek o zasądzenie kosztów procesu, zgłaszany przez każdą ze stron na zakończenie.
Kiedy sąd otwiera rozprawę na nowo?
Sąd otwiera zamkniętą rozprawę na nowo, jeżeli po jej zamknięciu ujawnią się istotne okoliczności, na przykład konieczność przeprowadzenia dodatkowego dowodu albo zmiana składu orzekającego uniemożliwiająca wydanie wyroku przez sędziów, którzy prowadzili sprawę. W praktyce zdarza się to rzadziej niż sam fakt zamknięcia rozprawy, ale nie jest sytuacją wyjątkową w dłużej trwających sprawach frankowych, zwłaszcza gdy między zamknięciem rozprawy a naradą upływa dłuższy czas.
Jak wygląda oczekiwanie na ogłoszenie lub doręczenie wyroku?
Po zamknięciu rozprawy sąd wyznacza termin ogłoszenia wyroku albo, w przypadkach przewidzianych procedurą, wydaje wyrok na posiedzeniu niejawnym bez wyznaczania terminu ogłoszenia. Nie da się podać jednego uniwersalnego terminu wydania wyroku w sprawie frankowej - zależy on od obciążenia danego wydziału, złożoności sprawy oraz liczby przeprowadzonych dowodów, dlatego traktuję z rezerwą wszelkie deklaracje gwarantujące konkretną datę.
Czym różni się ogłoszenie wyroku od doręczenia wyroku z uzasadnieniem?
Ogłoszenie wyroku to odczytanie sentencji rozstrzygnięcia, natomiast doręczenie wyroku z uzasadnieniem następuje dopiero po złożeniu przez stronę wniosku o uzasadnienie i zwykle wymaga dodatkowego czasu na jego sporządzenie przez sąd. Sama sentencja informuje strony o wyniku sprawy, ale nie zawiera jeszcze pełnej argumentacji sądu - tę poznaje się dopiero z pisemnego uzasadnienia.
Ile trwa oczekiwanie na wyrok w sprawie frankowej?
Czas oczekiwania różni się między sądami i zależy od obciążenia wydziału oraz trybu procedowania - w niektórych sprawach wyrok zapada na tym samym posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę, w innych sąd odracza ogłoszenie o kilka tygodni. Z praktyki kancelarii obserwuję, że klienci najbardziej niepokoją się właśnie w tym okresie oczekiwania - warto wtedy pilnować korespondencji z sądu i nie podejmować pochopnych decyzji finansowych przed poznaniem treści rozstrzygnięcia.
- Odroczenie ogłoszenia wyroku - sąd wyznacza konkretną datę, zwykle do dwóch tygodni od zamknięcia rozprawy.
- Wyrok na posiedzeniu niejawnym - dopuszczalny w przypadkach przewidzianych przepisami, bez udziału stron na sali.
- Doręczenie sentencji z urzędu - w niektórych trybach strona otrzymuje odpis wyroku bez konieczności składania wniosku.
- Doręczenie wyroku z uzasadnieniem - następuje po złożeniu wniosku i opracowaniu uzasadnienia przez sąd.
Co zrobić po wydaniu wyroku sądu pierwszej instancji?
Po wydaniu wyroku należy niezwłocznie zapoznać się z sentencją, ustalić z pełnomocnikiem, czy i w jakim terminie złożyć wniosek o uzasadnienie, oraz sprawdzić, czy rozstrzygnięcie w pełni odpowiada żądaniom pozwu głównego i ewentualnego. Wyrok sądu pierwszej instancji nie jest jeszcze prawomocny, dopóki nie upłynie termin na wniesienie apelacji albo dopóki sąd drugiej instancji nie rozpozna sprawy.
Kiedy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku?
Wniosek o uzasadnienie należy złożyć w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku, a jeśli wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym, termin liczy się od doręczenia wyroku - dokładny sposób liczenia terminu warto każdorazowo zweryfikować z pełnomocnikiem na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów i sposobu doręczenia w danej sprawie. Przeoczenie tego terminu może istotnie skomplikować dalsze postępowanie, w tym samo wniesienie apelacji.
Ile czasu jest na apelację?
Termin na wniesienie apelacji liczy się od doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem, a jego długość i sposób liczenia zależą od aktualnie obowiązujących przepisów procedury cywilnej - ten element trzeba zawsze zweryfikować indywidualnie, bez opierania się na ogólnych szacunkach. Decyzja o wniesieniu apelacji zależy od treści sentencji, motywów rozstrzygnięcia oraz oceny szans procesowych w konkretnej sprawie, o czym szerzej piszemy w tekście o apelacji w sprawie frankowej.
Czego kredytobiorca nie powinien robić przed prawomocnym zakończeniem?
Z mojej praktyki wynika, że część klientów zbyt szybko traktuje wyrok pierwszej instancji jako ostateczne zamknięcie sprawy, podczas gdy do prawomocności może być jeszcze daleko. Uchwała Sądu Najwyższego III CZP 6/21 przypomina, że kwestie rozliczeń między stronami po stwierdzeniu bezskuteczności umowy wymagają odrębnej, starannej analizy (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 6/21, 2021).
"Kwestie związane z rozliczeniem stron nieważnej lub bezskutecznej umowy kredytu wymagają odrębnej oceny i nie następują automatycznie z chwilą wydania wyroku." - Sąd Najwyższy, uchwała z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21
- Nie należy samodzielnie zaprzestawać spłaty rat bez wcześniejszego wniosku o zabezpieczenie rozpoznanego przez sąd.
- Nie warto rozpoczynać rozliczenia z bankiem ani zwracać się o wykreślenie hipoteki przed ustaleniem prawomocności wyroku.
- Nie należy zakładać z góry wyniku sprawy w drugiej instancji na podstawie samego rozstrzygnięcia pierwszej instancji.
- Nie warto podejmować decyzji o refinansowaniu lub sprzedaży nieruchomości bez konsultacji prawnej dotyczącej stanu hipoteki.
Dopiero po uprawomocnieniu wyroku - czy to wskutek upływu terminu na apelację, czy po rozstrzygnięciu przez sąd drugiej instancji - warto zająć się tematem rozliczenia po prawomocnym wyroku oraz porządkowaniem wpisu hipotecznego w księdze wieczystej. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku C-260/18 podkreślił, że ocena skutków wyeliminowania nieuczciwych warunków umowy musi uwzględniać stanowisko i interes konsumenta (źródło: TSUE, C-260/18, 2019), co bywa istotnym punktem odniesienia także na etapie rozliczeń po wyroku.
Najczęściej zadawane pytania
Czy po przesłuchaniu kredytobiorcy sąd od razu wydaje wyrok?
Nie zawsze. Sąd może nadal prowadzić dowody, zobowiązać strony do złożenia dodatkowych pism albo odroczyć rozprawę, a przebieg dalszego postępowania zależy od materiału zgromadzonego w konkretnej sprawie. Czasem między przesłuchaniem a zamknięciem rozprawy mija jeszcze kilka miesięcy, w innych sprawach sąd zamyka rozprawę tego samego dnia.
Czy w każdej sprawie frankowej potrzebna jest opinia biegłego?
Nie. Biegły jest powoływany, gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, a to sąd decyduje o przydatności takiego dowodu w konkretnej sprawie. W wielu sprawach o ustalenie nieważności umowy spór koncentruje się na ocenie prawnej klauzul, więc opinia bywa zbędna.
Czy można zgłosić zastrzeżenia do opinii biegłego?
Tak, strona może przedstawić merytoryczne uwagi i pytania uzupełniające w terminie wyznaczonym przez sąd. Samo niezadowolenie z wyniku opinii nie wystarczy - zastrzeżenia powinny wskazywać konkretne błędy metodologiczne, pominięte dokumenty lub sprzeczności w rozumowaniu biegłego.
Co oznacza zamknięcie rozprawy?
Zamknięcie rozprawy oznacza zakończenie etapu rozpoznawania sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji. W określonych sytuacjach, na przykład przy ujawnieniu nowych istotnych okoliczności, sąd może jednak otworzyć zamkniętą rozprawę na nowo.
Czy po wyroku trzeba od razu składać apelację?
Najpierw należy przeanalizować sentencję i - po jej otrzymaniu - motywy rozstrzygnięcia zawarte w uzasadnieniu, a także pilnować terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie. Decyzja o apelacji zależy od treści wyroku, oceny szans w drugiej instancji i indywidualnej sytuacji procesowej, dlatego warto omówić ją z pełnomocnikiem możliwie szybko po ogłoszeniu.
Czy zeznania kredytobiorcy mogą zaważyć na wyniku sprawy?
Mają znaczenie, ale sąd ocenia je łącznie z dokumentacją, a nie w oderwaniu od niej. Spójne, szczegółowe zeznania dotyczące braku informacji o ryzyku kursowym bywają istotnym elementem materiału dowodowego, jednak to całość akt sprawy, a nie pojedyncze zeznanie, decyduje o rozstrzygnięciu.
Czy bank może po przesłuchaniu kredytobiorcy zgłosić nowe dowody?
Bank, podobnie jak powód, może zgłaszać dowody na dalszym etapie postępowania, jeśli wykaże, że potrzeba ich powołania powstała później albo nie mógł ich zgłosić wcześniej bez swojej winy. Ostateczna decyzja o dopuszczeniu takiego wniosku należy do sądu, który ocenia, czy nie spowoduje to nieuzasadnionej zwłoki.
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przebieg postępowania dowodowego, decyzje o dopuszczeniu lub pominięciu dowodów oraz terminy proceduralne zależą od okoliczności konkretnej sprawy - w razie wątpliwości skonsultuj się z radcą prawnym lub adwokatem prowadzącym Twoją sprawę frankową.
Źródła i literatura
- Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 ze zm. (ISAP) - art. 227, 2352, 278, 224, 225 i 326.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej - wyrok z 3 października 2019 r., sygn. C-260/18.
- Sąd Najwyższy - uchwała z 7 maja 2021 r., sygn. III CZP 6/21.
- System Analizy Orzeczeń Sądowych (SAOS) - baza orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.
Przeczytaj również
Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.