Błędne lub niepełne wyliczenie roszczeń CHF - jak uniknąć pominięcia wpłat, opłat i różnych walut przed pozwem?

Jak zbudować kompletną historię przepływów z umowy?

Kompletne wyliczenie roszczenia CHF wymaga chronologicznej tabeli obejmującej każdą wypłatę kapitału, ratę, nadpłatę, prowizję, składkę i korektę księgową od dnia uruchomienia kredytu do dnia sporządzenia pozwu. Każda pozycja potrzebuje daty, kwoty, waluty, tytułu operacji i dokumentu źródłowego. Pominięcie jednego miesiąca lub jednej prowizji potrafi obniżyć realną wartość żądania o kilkaset lub kilka tysięcy złotych.

Z praktyki przeglądania takich zestawień wynika, że najczęstszym błędem nie jest brak danych, tylko ich niekompletne oznaczenie. Klient dostarcza wyciąg z rachunku, ale nie zaznacza, czy wpłata pochodziła z konta osobistego, czy z rachunku technicznego prowadzonego przez bank do obsługi kredytu. Taki brak później komplikuje uzgodnienie zestawienia z zaświadczeniem bankowym, o czym niżej w sekcji błąd w zaświadczeniu banku.

Jak ująć wypłatę kapitału i transze?

Wypłatę kapitału trzeba ująć osobno dla każdej transzy, ze wskazaniem daty uruchomienia, kwoty w PLN oraz - jeśli umowa tak stanowiła - równowartości w CHF zastosowanej przez bank do przeliczenia salda zadłużenia. W kredytach na budowę domu lub zakup na rynku pierwotnym transz bywa cztery, pięć lub więcej, rozłożonych na kilkanaście miesięcy.

• Data uruchomienia każdej transzy - zgodna z dyspozycją wypłaty, a nie z datą podpisania umowy.
• Kwota transzy w PLN - rzeczywiście przekazana na rachunek zbywcy lub wykonawcy, nie kwota wnioskowana.
• Kurs zastosowany przez bank przy przeliczeniu transzy na CHF - z tabeli kursowej banku obowiązującej w dniu uruchomienia.
• Cel transzy zgodny z harmonogramem inwestycji, jeśli kredyt finansował budowę etapami.

Jak ująć raty, nadpłaty i wcześniejszą spłatę?

Każdą ratę trzeba wpisać z datą faktycznego pobrania środków przez bank, a nie z datą wynikającą z harmonogramu - te dwie daty często się rozjeżdżają o kilka dni, co ma znaczenie przy liczeniu odsetek. Nadpłaty i wcześniejszą spłatę całości lub części kredytu należy oznaczyć osobną kategorią, bo bank mógł pobrać od nich odrębną prowizję rekompensacyjną.

• Rata kapitałowo-odsetkowa - kwota pobrana z rachunku, waluta spłaty (PLN lub CHF) i numer raty z harmonogramu.
• Nadpłata - data, kwota i informacja, czy pomniejszyła kapitał, czy skróciła okres kredytowania.
• Wcześniejsza spłata całości - data zamknięcia kredytu i ewentualna prowizja za wcześniejszą spłatę pobrana przez bank.
• Raty pominięte w zaświadczeniu banku - wychwycone przez porównanie z wyciągiem z rachunku osobistego.

Jak traktować prowizje, składki i opłaty dodatkowe?

Prowizja przygotowawcza, składka ubezpieczenia niskiego wkładu własnego, składka ubezpieczenia na życie cedowana na rzecz banku i opłata za wycenę nieruchomości nie wchodzą automatycznie do roszczenia - każdą trzeba ocenić osobno pod kątem podstawy pobrania i związku z kwestionowanymi klauzulami umowy. Nie należy zakładać, że każda opłata bankowa zawsze podlega zwrotowi w tym samym trybie co raty kapitałowo-odsetkowe.

• Prowizja przygotowawcza - zwykle pobrana jednorazowo przy uruchomieniu, wymaga sprawdzenia podstawy w umowie.
• Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego - osobna umowa ubezpieczeniowa, inna podstawa prawna niż rata kredytu.
• Ubezpieczenie na życie i od utraty pracy - często fakultatywne, wymaga sprawdzenia czy było warunkiem udzielenia kredytu.
• Opłaty manipulacyjne i za aneksy - drobne kwoty, łatwe do pominięcia przy ręcznym sumowaniu.

Które wpłaty w PLN i CHF trzeba rozdzielić?

Wpłaty dokonane w złotych i wpłaty dokonane bezpośrednio we frankach szwajcarskich wymagają dwóch odrębnych sum, bo mieszanie walut bez wskazania kursu i daty przeliczenia zniekształca wysokość dochodzonej kwoty. Dotyczy to zwłaszcza kredytobiorców, którzy po 2011 roku przeszli na spłatę bezpośrednio w CHF na podstawie ustawy antyspreadowej.

Jak prowadzić oddzielne sumy świadczeń w PLN i CHF?

Prowadzenie dwóch osobnych kolumn - jednej dla wpłat w PLN, drugiej dla wpłat w CHF - pozwala uniknąć sytuacji, w której suma końcowa łączy dwie różne waluty jako jedną liczbę. W praktyce klientów, którzy sami próbowali zsumować kredyt w arkuszu kalkulacyjnym, ten błąd pojawia się najczęściej właśnie przy zmianie sposobu spłaty w trakcie trwania umowy.

• Okres spłaty w PLN - suma wpłat złotówkowych do dnia zmiany sposobu spłaty.
• Okres spłaty w CHF - suma wpłat we frankach od dnia zawarcia aneksu antyspreadowego.
• Data graniczna - dzień wejścia w życie aneksu, potwierdzony dokumentem, a nie datą pisma banku.
• Metoda dochodzenia roszczenia - ustalana z pełnomocnikiem w zależności od tego, czy powód domaga się zwrotu w PLN, czy części także w CHF.

Jak kontrolować kurs, datę przeliczenia i źródło danych?

Każde pomocnicze przeliczenie CHF na PLN wymaga wskazania konkretnego kursu, jego źródła i daty - inaczej liczba w pozwie jest niemożliwa do zweryfikowania przez sąd i pełnomocnika przeciwnika. Nie wolno stosować jednego kursu z dnia sporządzania pozwu do przeliczenia całej wieloletniej historii spłat.

Cel przeliczenia	Zalecane źródło kursu	Uwaga praktyczna
Wyliczenie kwoty żądania głównego (WPS)	Metoda uzgodniona z pełnomocnikiem, zgodna z przyjętą konstrukcją pozwu	Zobacz jak obliczyć WPS w pozwie frankowym
Pomocniczy opis ekonomiczny sprawy	Tabela kursów NBP z danego dnia	Tylko do celów informacyjnych, nie do żądania
Weryfikacja kursu banku przy wypłacie/racie	Tabela kursowa banku archiwalna z dnia operacji	Wymaga wystąpienia do banku o archiwalne tabele

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego z uchwały III CZP 6/21, świadczenia stron w sprawach o rozliczenie umowy kredytu frankowego ocenia się odrębnie, co przekłada się na sposób liczenia kwoty dochodzonej pozwem (źródło: Sąd Najwyższy, III CZP 6/21, 2021).

Jak uwzględnić współkredytobiorców i różne źródła wpłat?

Świadczenia spełnione przez współkredytobiorców trzeba przypisać do konkretnej osoby lub do wspólnoty majątkowej, ponieważ od tego zależy, kto jest legitymowany do dochodzenia zwrotu i w jakiej części. Dotyczy to małżonków, rodziców spłacających kredyt dziecka oraz osób, które po rozwodzie nadal solidarnie odpowiadają za zobowiązanie.

Kto może dochodzić roszczenia przy kredycie wspólnym?

• Małżonkowie z majątkiem wspólnym - zwykle dochodzą roszczenia łącznie, jako współuczestnicy sporu.
• Byli małżonkowie po rozwodzie - wymagają ustalenia, kto faktycznie spłacał raty po ustaniu wspólności majątkowej.
• Współkredytobiorca niebędący właścicielem nieruchomości - wpłaty tej osoby wymagają odrębnego udokumentowania źródła.
• Rodzic spłacający kredyt w imieniu dziecka - potrzebne potwierdzenie, z czyjego rachunku faktycznie szły środki.

Jak dokumentować źródło wpłaty, gdy płacił ktoś inny?

Gdy raty pochodziły z rachunku osoby trzeciej albo z konta wspólnego prowadzonego pod jednym nazwiskiem, dokumentacja powinna zawierać potwierdzenia przelewów z opisem tytułu wpłaty oraz, jeśli to możliwe, oświadczenie osoby faktycznie płacącej. W sprawach, które trafiają do analizy przedprocesowej, brak takiego dowodu bywa powodem, dla którego pełnomocnik musi zawężać żądanie do udokumentowanej części wpłat.

• Potwierdzenia przelewów z rachunku, z którego faktycznie pobierano środki na spłatę.
• Historia rachunku technicznego banku, jeśli wpłaty wpływały tam przed pobraniem raty.
• Oświadczenia współkredytobiorców o sposobie finansowania rat w trakcie trwania małżeństwa lub po rozwodzie.

Jak uzgodnić wyliczenie z zaświadczeniem i wyciągami?

Zaświadczenie z banku o historii spłat trzeba zestawić linia po linii z wyciągami z rachunku osobistego i potwierdzeniami przelewów, ponieważ banki wydają zaświadczenia zawierające zaokrąglenia, pominięte raty lub błędne opisy księgowań. Rozbieżność między dokumentami wykrytą przed złożeniem pozwu można wyjaśnić spokojnie, po wniesieniu pozwu wymaga to modyfikacji powództwa.

Zaświadczenie banku a wyciągi i potwierdzenia przelewów

Praktyka pokazuje, że rozbieżności najczęściej dotyczą miesięcy, w których doszło do zmiany rachunku technicznego, restrukturyzacji zadłużenia albo przejęcia portfela kredytowego przez inny bank. Więcej o typowych nieprawidłowościach opisujemy w tekście o tym, jak wygląda błąd w zaświadczeniu banku.

• Porównanie sumy z zaświadczenia z sumą wyliczoną z wyciągów za ten sam okres.
• Sprawdzenie, czy zaświadczenie obejmuje pełny okres kredytowania, a nie tylko ostatnie kilka lat.
• Weryfikacja, czy zaświadczenie rozdziela wpłaty kapitałowe od odsetkowych i od opłat dodatkowych.

Jak wykryć duplikaty, zwroty i korekty księgowań?

Banki czasem księgują korektę omyłkowego pobrania jako osobną operację, co przy nieuważnym sumowaniu prowadzi do podwójnego lub potrójnego zliczenia tej samej kwoty. Warto oznaczyć w tabeli kolumnę „status operacji" z wartościami: rata, korekta, zwrot, duplikat - to jedna z niewielu czynności, która w kilkanaście minut potrafi zmienić wynik końcowy o kilkaset złotych.

• Operacje oznaczone jako „korekta" lub „storno" - wymagają wyłączenia z sumy głównej albo osobnego wiersza.
• Zwroty nadpłaconych rat - zmniejszają kwotę świadczenia klienta wobec banku.
• Zduplikowane wpisy przy zmianie systemu księgowego banku - częste przy przejęciach portfeli kredytowych.

Czy każde roszczenie wymaga opinii biegłego?

Nie - potrzeba powołania biegłego zależy od tego, czy ustalenie spornych faktów wymaga wiadomości specjalnych, a nie od samego faktu, że sprawa dotyczy kredytu frankowego. Jeżeli kwota wynika z prostego zsumowania udokumentowanych wpłat, sąd może ocenić dowód z opinii biegłego jako zbędny.

"Dowód z opinii biegłego powołuje się w wypadkach wymagających wiadomości specjalnych." - Kodeks postępowania cywilnego, art. 278 (Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, tekst aktualny)

Kiedy sąd powołuje biegłego w sprawie frankowej?

W sprawach, w których żądanie opiera się wprost na sumie wpłat wynikającej z zaświadczenia banku i wyciągów, wielu pełnomocników wnosi o dowód z opinii biegłego jedynie jako wniosek ewentualny - na wypadek, gdyby bank zakwestionował wyliczenie lub podniósł zarzut zatrzymania czy potrącenia. Więcej o tym, kiedy i po co powołuje się takiego eksperta, znajdziesz w tekście o tym, czym jest dowód z opinii biegłego w sprawie CHF.

• Spór o samą matematykę wyliczenia - biegły zwykle nie jest potrzebny, jeśli dane są kompletne i niesporne.
• Spór o metodologię przeliczenia walutowego proponowaną przez bank - tu opinia bywa pomocna.
• Wniosek banku o rozliczenie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału - to obszar, w którym opinia biegłego pojawia się częściej.

Jak wyliczenie wpływa na żądanie główne, ewentualne i odsetki?

Zestawienie wpłat musi być spójne z konstrukcją pozwu - jeżeli żądanie główne opiera się na nieważności umowy, a żądanie ewentualne na odfrankowieniu, każde z nich wymaga osobnego wariantu wyliczenia. Odsetki ustawowe za opóźnienie liczy się zwykle od dnia wezwania banku do zapłaty lub od dnia doręczenia pozwu, a wybór metody powinien być uzasadniony dla konkretnej sprawy, a nie kopiowany automatycznie z innego wyroku.

• Żądanie główne (nieważność umowy) - suma wszystkich wpłat kapitałowo-odsetkowych i opłat związanych z umową.
• Żądanie ewentualne (odfrankowienie) - odrębna kwota wynikająca z nadpłaty przy przeliczeniu według kursu średniego NBP.
• Odsetki ustawowe za opóźnienie - liczone od daty wymagalności ustalonej zgodnie z przyjętą podstawą roszczenia (art. 481 Kodeksu cywilnego).

Jak przeprowadzić kontrolę wyliczenia przed złożeniem pozwu?

Kontrolę końcową wyliczenia przeprowadza się przez porównanie sum krzyżowych, sprawdzenie ciągłości dat i zestawienie każdej pozycji z dokumentem źródłowym - dopiero taki arkusz nadaje się jako załącznik do pozwu. Ten etap zajmuje zwykle więcej czasu niż samo zbieranie dokumentów, bo to na nim wychodzą błędy z poprzednich kroków.

Jak wygląda kontrola krzyżowa sum i dat?

• Suma rat z tabeli musi zgadzać się z sumą wynikającą z zaświadczenia banku - rozbieżność wymaga wyjaśnienia przed pozwem.
• Ciągłość miesięcy - każdy miesiąc od uruchomienia do dnia zamknięcia lub sporządzenia pozwu musi mieć wiersz w tabeli.
• Zgodność walut - żadna pozycja nie powinna mieszać PLN i CHF w jednej komórce bez opisu przeliczenia.
• Kontrola osób - przy współkredytobiorcach każda wpłata ma przypisane źródło i osobę płacącą.

Co dołączyć do pozwu jako dowody wyliczenia?

Do pozwu warto dołączyć samo zestawienie w formie czytelnej tabeli oraz komplet dowodów, z których wynikają poszczególne pozycje - zaświadczenie banku, wyciągi, potwierdzenia przelewów i historię rachunku technicznego, zgodnie z wymogiem wskazania dowodów na poparcie twierdzeń z art. 187 i 232 Kodeksu postępowania cywilnego.

• Tabela zbiorcza z podziałem na kapitał, odsetki, opłaty dodatkowe i nadpłaty.
• Zaświadczenie banku o historii kredytu wraz z ewentualną notatką o rozbieżnościach.
• Wyciągi z rachunku osobistego za cały okres spłaty.
• Potwierdzenia przelewów w przypadkach spornych lub przy wpłatach osób trzecich.

Prywatnie sporządzone zestawienie porządkuje sprawę i ułatwia pracę pełnomocnikowi, ale nie przesądza, jaką kwotę ostatecznie zasądzi sąd - to zależy od oceny dowodów, stanowiska banku i przyjętej podstawy prawnej roszczenia w konkretnej sprawie. Treść tego artykułu ma charakter informacyjny, nie zastępuje indywidualnej porady prawnej i przed złożeniem pozwu warto skonsultować wyliczenie z radcą prawnym lub adwokatem prowadzącym sprawy frankowe.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wpłaty w PLN i CHF można po prostu zsumować?

Nie powinno się łączyć różnych walut bez wskazania podstawy i kursu przeliczenia. Bezpieczniej prowadzić oddzielne zestawienia dla każdej waluty, a metodę zastosowaną ostatecznie w pozwie uzgodnić z pełnomocnikiem prowadzącym sprawę.

Czy prowizja zawsze wchodzi do roszczenia?

Nie można tego założyć automatycznie dla każdej opłaty bankowej. Trzeba sprawdzić podstawę pobrania prowizji, jej związek z kwestionowanymi postanowieniami umowy oraz to, jak skonstruowane jest dochodzone roszczenie.

Jak wykazać ratę pominiętą przez bank w zaświadczeniu?

Pomocne są wyciąg z rachunku, potwierdzenie przelewu, zapis rachunku technicznego oraz tabela rozbieżności porównująca zaświadczenie z dokumentami źródłowymi. Dowód powinien jednoznacznie łączyć konkretną płatność z umową kredytu i datą jej pobrania.

Czy odsetki liczy się od dnia każdej raty?

Nie należy przyjmować jednej metody bez analizy wymagalności roszczenia i aktualnego orzecznictwa w tym zakresie. Początek naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie trzeba uzasadnić odrębnie dla przyjętej podstawy i konstrukcji żądania w danej sprawie.

Czy sąd zawsze powołuje biegłego w sprawie frankowej?

Nie. Dowód z opinii biegłego dopuszcza się wtedy, gdy rozstrzygnięcie wymaga wiadomości specjalnych, a nie w każdej sprawie dotyczącej kredytu w CHF (art. 278 Kodeksu postępowania cywilnego). O potrzebie jego powołania decyduje sąd na podstawie spornych faktów i wniosków stron.

Ile czasu zajmuje przygotowanie kompletnego wyliczenia?

To zależy od liczby lat spłaty, liczby aneksów i tego, jak szybko bank wyda zaświadczenie o historii kredytu. W praktyce zebranie dokumentów, ich uzgodnienie i sporządzenie tabeli zajmuje zwykle od kilku dni do kilku tygodni, licząc czas oczekiwania na dokumenty z banku.

Czy warto samodzielnie liczyć roszczenie przed wizytą u prawnika?

Samodzielne uporządkowanie dokumentów i wstępnej tabeli wpłat jest pomocne i przyspiesza pracę kancelarii, ale ostateczna metoda wyliczenia oraz konstrukcja żądań powinny zostać zweryfikowane przez radcę prawnego lub adwokata prowadzącego sprawę.

Źródła i literatura

1. Sąd Najwyższy, uchwała składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21.
2. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Kodeks postępowania cywilnego, art. 187, 227, 232 i 278 (ISAP).
3. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Kodeks cywilny, art. 405, 410 i 481 (ISAP).

Przeczytaj również

• Co klient powinien otrzymać po analizie sprawy frankowej? Warianty roszczeń, koszty i plan dalszych działań
• Ile kosztuje złożenie pozwu frankowego? Opłata sądowa i pozostałe wydatki