Ugoda frankowa a dalsza spłata rat kredytu

Table of Contents

Co do zasady raty nadal pozostają wymagalne

Rozpoczęcie negocjacji ugodowych z bankiem nie zawiesza samo w sobie obowiązku spłaty raty kredytu frankowego - harmonogram wynikający z umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do CHF działa dalej, dopóki strony nie podpiszą pisemnego porozumienia albo sąd nie udzieli zabezpieczenia. To jedna z najczęstszych pomyłek, jakie widzę u klientów wchodzących w rozmowy z bankiem: telefon od doradcy, mailowa propozycja czy nawet pierwsze spotkanie w oddziale nie zmieniają nic w sferze prawnej zobowiązania.

Z punktu widzenia prawa cywilnego umowa kredytu obowiązuje strony tak długo, jak długo nie zostanie zmieniona aneksem, rozwiązana albo uznana prawomocnym wyrokiem za nieważną lub częściowo bezskuteczną. Sama propozycja ugody to oferta - jej złożenie, a nawet rozpoczęcie rozmów na jej temat, nie jest równoznaczne z przyjęciem czy z modyfikacją treści umowy kredytu. Dopóki nie ma podpisu pod nowymi warunkami, obowiązuje pierwotny harmonogram.

Czym różni się rozmowa ugodowa od aneksu do umowy?

Rozmowa ugodowa to etap negocjacyjny bez skutków prawnych dla treści umowy, natomiast aneks to dokument, który tę treść realnie zmienia. W praktyce oznacza to, że dopóki obie strony nie podpiszą aneksu określającego np. nowe zasady przewalutowania, umorzenie części kapitału czy harmonogram spłat po ugodzie, kredytobiorca formalnie wykonuje umowę na dotychczasowych zasadach. Rozróżniam tu trzy etapy, które w mojej praktyce klienci często ze sobą mylą:

Propozycja banku - dokument informacyjny, niewiążący, można go odrzucić, zmodyfikować lub negocjować bez żadnych konsekwencji dla bieżącej spłaty.
Negocjacje ustne lub mailowe - wymiana stanowisk, ustalanie warunków finansowych, wciąż bez skutku prawnego dla harmonogramu rat.
Podpisany aneks lub ugoda sądowa - dopiero ten dokument zmienia treść stosunku prawnego między kredytobiorcą a bankiem, w tym zasady dalszej spłaty.
Postanowienie sądu o zabezpieczeniu - odrębna podstawa, niezależna od etapu negocjacji, omówiona w dalszej części artykułu.

Dlaczego ustne zapewnienie pracownika banku nie chroni kredytobiorcy?

Ustna deklaracja doradcy bankowego, że "na czas negocjacji można wstrzymać wpłaty", w praktyce nie daje żadnej ochrony prawnej, ponieważ nie da się jej udowodnić ani wyegzekwować. Z mojej praktyki wynika, że tego rodzaju zapewnienia bywają wynikiem dobrej woli konkretnego pracownika, ale nie wiążą banku jako instytucji - dział windykacji może zupełnie inaczej ocenić powstałą zaległość niż osoba prowadząca rozmowy ugodowe. Jeżeli bank rzeczywiście zgadza się na przerwę w spłacie, powinno to zostać potwierdzone w formie pozwalającej odtworzyć treść ustaleń: pismem, mailem z konkretnym zakresem czasowym i skutkami, albo aneksem.

Kiedy można legalnie wstrzymać spłatę rat podczas rozmów z bankiem?

Wstrzymanie spłaty rat podczas negocjacji ma podstawę prawną w dwóch sytuacjach: gdy bank i kredytobiorca zawrą pisemne porozumienie o zawieszeniu spłaty, albo gdy sąd udzieli zabezpieczenia roszczenia na podstawie art. 730 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego. Poza tymi dwiema ścieżkami samodzielna decyzja o zaprzestaniu wpłat pozostaje ryzykiem, którego skutki zależą od okoliczności konkretnej sprawy.

Co powinno zawierać pisemne porozumienie o zawieszeniu spłaty?

Porozumienie o zawieszeniu spłaty to dokument, w którym bank i kredytobiorca ustalają na piśmie okres przerwy, jej zakres oraz skutki dla dalszego wykonania umowy. Zanim klient podpisze taki dokument, rekomenduję sprawdzenie kilku elementów, bo od nich zależy, czy przerwa rzeczywiście chroni przed naliczaniem odsetek karnych:

Dokładny okres zawieszenia - konkretne daty początku i końca, a nie ogólne sformułowanie "na czas negocjacji".
Sposób rozliczenia zawieszonych rat - czy doliczane są do salda, rozkładane na koniec okresu kredytowania, czy traktowane inaczej.
Wpływ na odsetki - czy w okresie zawieszenia dalej naliczane są odsetki umowne, i w jakiej wysokości.
Status w bazach informacji kredytowej - czy bank zobowiązuje się nie raportować okresu zawieszenia jako zaległości.
Warunki wypowiedzenia porozumienia - co się dzieje, jeśli negocjacje ugodowe zakończą się fiaskiem przed upływem ustalonego terminu.

Czym jest zabezpieczenie roszczenia na podstawie KPC?

Zabezpieczenie roszczenia to instytucja procesowa uregulowana w Kodeksie postępowania cywilnego, charakteryzująca się tymczasowością, zależnością od uprawdopodobnienia roszczenia i interesu prawnego oraz możliwością zaskarżenia postanowienia zażaleniem. W sprawach frankowych sądy powszechne wielokrotnie udzielały zabezpieczenia w postaci wstrzymania obowiązku spłaty rat na czas trwania procesu, powołując się na przesłanki z art. 730 i art. 730¹ KPC (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, ISAP). To jednak każdorazowo decyzja sądu podejmowana na podstawie konkretnego wniosku i materiału dowodowego danej sprawy - nie automatyzm.

"Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wskazał, że skutki stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunków umowy zależą od tego, czy umowa może dalej obowiązywać po ich usunięciu, oraz od tego, czy takie unieważnienie naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje." - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., sprawa C-260/18 (Dziubak), curia.europa.eu

Znaczenie ma także moment doręczenia postanowienia o zabezpieczeniu - dopiero od tej chwili kredytobiorca może powoływać się na nie wobec banku jako podstawę wstrzymania płatności, a nie od dnia złożenia wniosku. Warto sprawdzić przy tym aktualny stan przepisów szczególnych dotyczących postępowań CHF obowiązujących w dacie składania wniosku, ponieważ regulacje w tym obszarze bywają nowelizowane.

Scenariusz	Podstawa prawna	Ryzyko zaległości	Wymagany dokument
Kontynuacja spłat wg harmonogramu	Umowa kredytu	Brak - spłata na bieżąco	Brak dodatkowego dokumentu
Pisemne porozumienie z bankiem	Aneks lub porozumienie ugodowe	Zależy od treści porozumienia	Podpisane porozumienie z bankiem
Zabezpieczenie sądowe	Art. 730, 730(1), 755 KPC	Niskie po doręczeniu postanowienia	Prawomocne lub wykonalne postanowienie sądu
Samodzielne zaprzestanie spłaty	Brak	Wysokie - zaległość, odsetki, wypowiedzenie	Brak - decyzja jednostronna

Jakie ryzyka wiążą się z samodzielnym zaprzestaniem spłaty?

Samodzielne przerwanie spłaty rat bez porozumienia z bankiem lub postanowienia sądu naraża kredytobiorcę na naliczanie odsetek za opóźnienie, wezwania do zapłaty i działania windykacyjne, których skuteczność zależy od stanu konkretnej sprawy. Nie jest to rozwiązanie pozbawione ryzyka i nie powinno być traktowane jako uniwersalna strategia negocjacyjna - mimo że po stronie kredytobiorcy może pojawić się pokusa, by "przestać płacić umowę, która i tak jest nieuczciwa".

Co bank może zrobić po powstaniu zaległości?

Bank, wobec braku wpłaty raty w terminie, może podjąć kilka działań przewidzianych w umowie kredytu oraz w przepisach - ich zastosowanie i skuteczność zależą od etapu sporu oraz treści konkretnej umowy. W praktykach, które prowadziłem, obserwuję najczęściej następującą sekwencję:

Monit i wezwanie do zapłaty - zwykle w ciągu kilku-kilkunastu dni od braku wpłaty, z naliczeniem odsetek za opóźnienie.
Pismo restrukturyzacyjne - bank może zaproponować restrukturyzację zaległości, co jest odrębne od trwających negocjacji ugodowych.
Zgłoszenie zaległości do baz informacji kredytowej - o czym więcej w kolejnym podrozdziale.
Wypowiedzenie umowy kredytu - najdalej idący środek, którego dopuszczalność i skuteczność ocenia się na tle całokształtu okoliczności, w tym ewentualnej abuzywności klauzul umownych.
Postępowanie sądowe lub egzekucyjne wszczęte przez bank - możliwe na dalszym etapie, jeśli zaległość nie zostanie uregulowana ani rozliczona.

Ocena abuzywności postanowień umowy to zagadnienie odrębne od bieżącego wykonywania jej postanowień przed prawomocnym rozstrzygnięciem - sąd może ostatecznie stwierdzić nieważność umowy, ale do tego momentu formalnie pozostaje ona w obrocie, chyba że nastąpiło skuteczne zabezpieczenie.

Jak zaległość trafia do baz informacji kredytowej?

Bank, zgodnie z obowiązującymi go zasadami raportowania, może przekazać informację o zaległości do biur informacji gospodarczej i kredytowej, co wpływa na zdolność kredytową klienta niezależnie od wyniku toczącego się sporu frankowego. Negocjacje ugodowe same w sobie nie chronią przed takim zgłoszeniem - ochronę może dać wyłącznie pisemne porozumienie z bankiem obejmujące wprost tę kwestię, albo postanowienie sądu, które w praktyce ogranicza podstawę do naliczania i raportowania zaległości. Z mojej praktyki wynika, że klienci zbyt rzadko pytają bank wprost, czy w okresie negocjacji będzie raportować wpisy do baz - a to pytanie warto zadać na piśmie, zanim podejmie się decyzję o wstrzymaniu wpłaty.

Jak rozliczyć wpłaty dokonane podczas negocjacji?

Raty zapłacone w trakcie negocjacji ugodowych powinny być na bieżąco ujmowane w zestawieniu roszczenia i mogą wpływać na ostateczną kwotę dochodzoną w ewentualnym pozwie, jednak sposób ich rozliczenia zależy od żądań pozwu, podniesionych zarzutów i prawomocnego wyniku sprawy (źródło: Sąd Najwyższy, uchwała z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21). Nie ma tu automatyzmu - dalsze wpłaty nie "przepadają" ani nie są automatycznie zwracane w całości, tylko podlegają rozliczeniu w ramach przyjętej w danej sprawie metody.

Czym jest teoria dwóch kondykcji?

"Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu." - Sąd Najwyższy, uchwała składu siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21

Teoria dwóch kondykcji, przyjęta w powołanej uchwale, oznacza, że bankowi i kredytobiorcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy - bank o zwrot wypłaconego kapitału, kredytobiorca o zwrot wszystkich wpłaconych rat, odsetek, prowizji i składek ubezpieczeniowych. To rozstrzygnięcie nie przesądza jednak automatycznie wyniku ani ostatecznej kwoty należnej w konkretnej sprawie - te zależą od materiału dowodowego i przyjętej linii orzeczniczej sądu rozpoznającego sprawę.

Jak prowadzić ewidencję rat w toku sporu?

Ewidencja rat płaconych w okresie negocjacji powinna obejmować pełną historię wpłat z podziałem na kapitał, odsetki, prowizje i ewentualne ubezpieczenia, ponieważ ułatwia to aktualizację kwoty dochodzonej pozwem. W sprawach, które prowadziłem, dokładna tabela wpłat - z datami, kwotami i tytułami przelewów - regularnie skracała czas potrzebny na przygotowanie wyliczeń biegłego lub samodzielnego rozliczenia strony powodowej. Rekomenduję prowadzenie takiej ewidencji już od pierwszej raty spłaconej po rozpoczęciu negocjacji, a nie dopiero po ich zakończeniu.

Co sprawdzić przed podjęciem decyzji o kolejnej racie?

Przed decyzją o zapłacie albo wstrzymaniu kolejnej raty warto sprawdzić treść umowy i aneksów, aktualne saldo, pisemną korespondencję z bankiem oraz to, czy istnieje wykonalne porozumienie lub postanowienie o zabezpieczeniu - dopiero taki zestaw dokumentów pozwala ocenić ryzyko konkretnej decyzji. Rzecznik Finansowy w swoich wystąpieniach wielokrotnie zwracał uwagę, że sytuacja każdego kredytobiorcy CHF wymaga analizy indywidualnej, a nie stosowania jednego uniwersalnego schematu postępowania.

Jakie dokumenty przygotować przed konsultacją z prawnikiem?

Do konsultacji z radcą prawnym lub adwokatem warto przynieść komplet dokumentów, który pozwala ocenić zarówno treść umowy, jak i przebieg dotychczasowych negocjacji z bankiem:

Umowa kredytu wraz z regulaminem obowiązującym w dacie jej zawarcia oraz wszystkimi aneksami podpisanymi później.
Aktualne zaświadczenie z banku o historii spłat, zawierające podział wpłat na kapitał, odsetki i inne opłaty.
Harmonogram spłat pierwotny oraz - jeśli istnieje - zaktualizowany po ewentualnych aneksach.
Propozycja ugody otrzymana od banku, w formie pisemnej lub wydruku korespondencji mailowej.
Cała korespondencja z bankiem dotycząca negocjacji - maile, pisma, notatki z rozmów telefonicznych ze wskazaniem daty i osoby po stronie banku.
Potwierdzenia ostatnich wpłat rat, najlepiej za cały okres prowadzonych rozmów ugodowych.

Warto przy okazji przeanalizować analiza propozycji ugody frankowej, zanim podejmie się decyzję o jej przyjęciu lub odrzuceniu - to pozwala porównać wariant ugody z wariantem dalszego sporu sądowego na tle konkretnych liczb.

Kiedy konieczna jest indywidualna konsultacja?

Indywidualna konsultacja prawna jest wskazana zawsze wtedy, gdy kredytobiorca rozważa wstrzymanie spłaty bez pisemnego porozumienia z bankiem, ponieważ ocena ryzyka wymaga analizy konkretnej umowy, etapu sporu i aktualnego stanu przepisów. Jeżeli klient rozważa złożenie pozwu, warto rozważyć równolegle wniosek o zabezpieczenie i wstrzymanie spłaty rat jako formalną, zabezpieczoną prawnie alternatywę wobec samodzielnego zaprzestania płatności. Po prawomocnym zakończeniu sprawy istotne będzie też rozliczenie stron po nieważności umowy oraz kwestia wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej.

Treść tego artykułu ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Decyzja o wstrzymaniu spłaty rat podczas negocjacji ugodowych powinna zostać poprzedzona konsultacją z radcą prawnym lub adwokatem, który oceni konkretną umowę, korespondencję z bankiem i aktualny stan przepisów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy sama propozycja ugody zawiesza raty kredytu?

Nie. Co do zasady propozycja lub rozpoczęcie rozmów nie zmienia jeszcze obowiązków wynikających z umowy. Odmienna ocena może wynikać z podpisanego porozumienia, postanowienia sądu albo aktualnej regulacji szczególnej obowiązującej w dacie negocjacji.

Czy można zaufać telefonicznej zgodzie banku na przerwę w spłacie?

Ustne zapewnienie może być trudne do wykazania i często nie określa skutków zaległości ani wpływu na odsetki. Warunki zawieszenia należy uzyskać w formie pozwalającej ustalić okres, kwoty oraz wpływ na dalsze wykonanie umowy i ewentualne wypowiedzenie.

Czy złożenie pozwu automatycznie zatrzymuje raty?

Nie należy przyjmować tego bez sprawdzenia aktualnego stanu prawnego i sytuacji procesowej danej sprawy. Znaczenie może mieć postanowienie o zabezpieczeniu wydane przez sąd oraz przepisy szczególne obowiązujące w dacie wniesienia pozwu.

Co grozi po samodzielnym przerwaniu spłat?

Bank może traktować raty jako zaległe i podejmować czynności przewidziane umową oraz przepisami, w tym naliczać odsetki i wysyłać wezwania do zapłaty. Skuteczność poszczególnych działań i możliwość ich zakwestionowania zależą od okoliczności konkretnej sprawy i treści umowy.

Czy raty zapłacone podczas negocjacji przepadają?

Nie można tego przesądzić bez znajomości wyniku i sposobu rozliczenia sporu w danej sprawie. Wpłaty powinny zostać dokładnie udokumentowane, ponieważ zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego III CZP 6/21 mogą wpływać na wysokość dochodzonego roszczenia i końcowe rozliczenie stron.

Ile trwa uzyskanie zabezpieczenia w sprawie frankowej?

Czas rozpoznania wniosku o zabezpieczenie zależy od sądu, obciążenia wydziału i kompletności wniosku, dlatego trudno wskazać jeden uniwersalny termin. W praktyce wnioski składane wraz z pozwem lub krótko po nim bywają rozpoznawane szybciej niż wnioski składane na późniejszym etapie postępowania - o realnym terminie w konkretnym sądzie najlepiej informuje pełnomocnik prowadzący sprawę.

Czy warto negocjować ugodę zamiast składać pozew?

To zależy od warunków konkretnej propozycji, salda kredytu, dotychczasowych wpłat i oceny szans procesowych w danej sprawie. Porównanie wariantu ugody z wariantem sądowym wymaga policzenia obu scenariuszy na realnych liczbach, najlepiej wspólnie z prawnikiem prowadzącym sprawy frankowe.

Źródła i literatura

Przeczytaj również

r. pr. Magdalena Krol

Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.