Wstrzymanie rat a koszty sprawy po C-287/22

Table of Contents

Wstrzymanie rat a koszty sprawy: odpowiedź w skrócie

Wniosek o wstrzymanie rat kredytu frankowego nie zawsze podnosi koszty procesu - decyduje moment jego złożenia. Jeżeli trafia do sądu razem z pozwem, art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228) co do zasady zwalnia go z osobnej opłaty. Sam wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-287/22 nie wprowadził żadnej dodatkowej opłaty ani gwarancji, że sąd wniosek uwzględni.

W praktyce trzeba rozdzielić trzy różne pozycje kosztowe: opłatę od pozwu, ewentualną opłatę od wniosku o zabezpieczenie oraz wynagrodzenie pełnomocnika za przygotowanie tego wniosku. Z mojej praktyki wynika, że klienci najczęściej mylą te trzy elementy, traktując opłatę 1000 zł od pozwu frankowego jako opłatę obejmującą również zabezpieczenie. To błąd, który potrafi zaburzyć całą kalkulację budżetu na proces.

Trzy warianty opłaty zależne od momentu złożenia wniosku

Wysokość opłaty od wniosku o zabezpieczenie roszczenia zmienia się w zależności od etapu postępowania, na którym kredytobiorca go składa. Poniższa lista porządkuje te warianty, zanim przejdziemy do szczegółowego omówienia każdego z nich w kolejnych sekcjach.

Wniosek zawarty w treści pozwu - co do zasady bez osobnej opłaty sądowej, na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Wniosek złożony odrębnie już w toku procesu, po wniesieniu pozwu - opłata stała w wysokości 100 zł.
Wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego złożony przed wniesieniem pozwu - jedna czwarta opłaty należnej od pozwu.
Wynagrodzenie kancelarii za przygotowanie i uzasadnienie wniosku - pozycja niezależna od opłaty sądowej, ustalana w umowie z pełnomocnikiem.
Ewentualne koszty zaskarżenia postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia - zależne od trybu i aktualnych przepisów proceduralnych.

Dlaczego warto umieścić wniosek o wstrzymanie rat już w pozwie?

Umieszczenie kompletnego wniosku w pozwie ogranicza liczbę dodatkowych pism procesowych i zmniejsza ryzyko braków formalnych, które sąd musiałby uzupełniać wezwaniem. Pozew i wniosek opierają się wtedy na tych samych dokumentach i tej samej argumentacji dotyczącej niedozwolonych postanowień umownych, co porządkuje sprawę od samego początku. W sprawach, które obserwuję, rozdzielenie tych dwóch pism na różne etapy najczęściej wydłuża procedurę, a nie ją przyspiesza.

Kiedy wniosek o zabezpieczenie nie podlega osobnej opłacie?

Wniosek o zabezpieczenie nie podlega osobnej opłacie wtedy, gdy zostaje zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie, czyli w samym pozwie. Podstawą jest art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w brzmieniu z tekstu jednolitego Dz.U. 2025 poz. 1228 (źródło: Sejm RP, 2025). Przed wniesieniem pisma warto jednak zweryfikować aktualne brzmienie przepisu, ponieważ przepisy proceduralne bywają nowelizowane.

Brak osobnej opłaty na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.

Przepis ten zwalnia z opłaty wniosek o udzielenie zabezpieczenia, jeżeli pojawia się razem z pismem inicjującym sprawę, a nie jako osobne pismo procesowe wnoszone później. Praktyczna konsekwencja jest taka, że pełnomocnik formułujący pozew powinien od razu przewidzieć, czy klient chce ubiegać się o wstrzymanie płatności rat, i skonstruować wniosek jako integralną część pozwu, a nie jako załącznik dodawany post factum.

Opłata od pozwu a opłata od zabezpieczenia

Opłata od pozwu i opłata od wniosku o zabezpieczenie mają odrębne podstawy prawne i nie należy ich ze sobą utożsamiać. Wysokość opłaty od samego pozwu zależy od rodzaju zgłoszonego roszczenia, wartości przedmiotu sporu oraz aktualnych przepisów - więcej na ten temat opisuje opłata 1000 zł od pozwu frankowego. Zabezpieczenie zawarte w pozwie tej opłaty co do zasady nie zwiększa, ale nie zwalnia też z opłaty od samego powództwa.

Opłata od pozwu - zależna od rodzaju roszczenia i wartości przedmiotu sporu, opisana odrębnie w art. 13 i przepisach szczególnych ustawy o kosztach sądowych.
Opłata od wniosku o zabezpieczenie w pozwie - co do zasady 0 zł, jeśli wniosek jest częścią pisma inicjującego postępowanie.
Wynagrodzenie pełnomocnika za analizę umowy i konstrukcję wniosku - element umowy z kancelarią, niezależny od opłaty sądowej.
Ewentualne koszty biegłego na dalszym etapie procesu - osobna pozycja, niezwiązana bezpośrednio z etapem zabezpieczenia.

Ile kosztuje wniosek o zabezpieczenie złożony później?

Wniosek o udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia złożony odrębnie, już w toku postępowania, podlega opłacie stałej w wysokości 100 zł - zgodnie z tekstem jednolitym ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 2025 roku (źródło: Sejm RP, 2025). To kwota niezależna od wartości przedmiotu sporu i od wysokości opłaty wniesionej wcześniej od pozwu.

Opłata 100 zł za wniosek złożony w toku sprawy

Jeżeli kredytobiorca zdecyduje się wystąpić o wstrzymanie rat dopiero po wniesieniu pozwu - na przykład dlatego, że sytuacja finansowa zmieniła się w trakcie procesu - musi liczyć się z odrębną opłatą 100 zł. Sąd rozpoznaje taki wniosek na tych samych zasadach merytorycznych co wniosek zawarty w pozwie, ale wymaga on osobnego pisma procesowego z uzasadnieniem, często odwołującego się już do przebiegu dotychczasowego postępowania.

Jak oblicza się opłatę od wniosku złożonego przed pozwem?

Opłatę od wniosku o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego złożonego przed wniesieniem pozwu oblicza się jako jedną czwartą opłaty należnej od samego pozwu w danej sprawie. Oznacza to, że najpierw trzeba ustalić, jaka opłata przysługiwałaby od pozwu o dane roszczenie, a dopiero potem wyliczyć z niej 25 procent. Tego typu wniosek przedprocesowy stosuje się rzadziej w sprawach frankowych, ponieważ zwykle wygodniej i taniej jest połączyć żądanie zabezpieczenia z samym pozwem.

Moment złożenia wniosku	Wysokość opłaty	Podstawa prawna
Wniosek zawarty w treści pozwu	co do zasady bez osobnej opłaty	art. 95 ust. 1 pkt 1 u.k.s.c.
Wniosek złożony odrębnie w toku procesu	opłata stała 100 zł	tekst jednolity u.k.s.c., Dz.U. 2025 poz. 1228
Wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego przed pozwem	1/4 opłaty należnej od pozwu	art. 68-69 u.k.s.c.

Dane w tabeli sprawdzone na podstawie tekstu jednolitego ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z 2025 roku - przed złożeniem wniosku zalecam samodzielną weryfikację aktualnego brzmienia przepisów, ponieważ nowelizacje w tym obszarze zdarzają się częściej niż w innych działach procedury cywilnej.

Co dokładnie wynika z wyroku TSUE C-287/22?

Wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-287/22 (ECLI:EU:C:2023:491, Getin Noble Bank S.A.) dotyczy środków tymczasowych potrzebnych do zapewnienia pełnej skuteczności przyszłego orzeczenia w sprawie nieuczciwych warunków umownych. Trybunał nie rozstrzygał samej sprawy frankowej co do meritum - ocenił jedynie, kiedy prawo unijne wymaga od sądu krajowego udzielenia zabezpieczenia w postaci zawieszenia spłaty rat.

"Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG (...) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, które nie zezwala sądowi rozpatrującemu sprawę na zastosowanie środków tymczasowych, takich jak zawieszenie wykonywania umowy kredytu, jeżeli środki te są konieczne do zapewnienia pełnej skuteczności przyszłego orzeczenia" - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok C-287/22, 15 czerwca 2023 r.

Pełna skuteczność przyszłego rozstrzygnięcia

Sedno wyroku C-287/22 sprowadza się do zasady efektywności ochrony konsumenckiej: jeśli dalsze spłacanie rat w toku procesu mogłoby udaremnić skuteczność przyszłego wyroku unieważniającego umowę, sąd krajowy nie może z góry, na podstawie sztywnej praktyki orzeczniczej, odmawiać zastosowania środka tymczasowego. Wyrok nie dotyczy natomiast kompleksowego rozliczenia stron ani nie zastępuje wyroków w sprawach takich jak C-260/18 (Dziubak), które odnosiły się do skutków nieważności umowy.

Czy wyrok TSUE oznacza automatyczne wstrzymanie rat?

Nie. TSUE wskazał granicę, poza którą krajowa praktyka odmowy zabezpieczenia narusza prawo unijne, ale to sąd krajowy - w konkretnej sprawie, na podstawie konkretnych dokumentów - ocenia, czy zabezpieczenie jest rzeczywiście konieczne. Obserwuję w praktyce, że opisywanie C-287/22 jako przepisu gwarantującego automatyczne zawieszenie rat jest uproszczeniem, które może wprowadzać kredytobiorców w błąd co do realnego ryzyka związanego z samodzielnym zaprzestaniem spłat przed wydaniem postanowienia.

Jakie przesłanki zabezpieczenia bada sąd?

Sąd bada dwie przesłanki łącznie: uprawdopodobnienie roszczenia oraz istnienie interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia, zgodnie z art. 7301 Kodeksu postępowania cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468). Brak którejkolwiek z nich powoduje oddalenie wniosku, niezależnie od tego, jak dokładnie sformułowano jego treść.

Jak uprawdopodobnić roszczenie i interes prawny?

Uprawdopodobnienie roszczenia polega na przedstawieniu argumentacji i dokumentów pozwalających sądowi ocenić, że żądanie unieważnienia umowy lub uznania jej postanowień za niedozwolone jest wiarygodne - bez konieczności przeprowadzenia pełnego postępowania dowodowego, jak przy wyroku. W sprawach kredytów CHF pomocna bywa aktualna linia orzecznicza, w tym uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego III CZP 25/22 z 25 kwietnia 2024 r., dotycząca skutków niedozwolonych klauzul przeliczeniowych (źródło: Sąd Najwyższy, 2024).

Umowa kredytu wraz z regulaminem i aneksami - podstawowy dowód treści kwestionowanych klauzul przeliczeniowych.
Zaświadczenie z banku o historii spłat i wysokości wypłaconego kapitału - potwierdza skalę dotychczasowych świadczeń.
Argumentacja prawna odwołująca się do aktualnego orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego dotyczącego klauzul abuzywnych.
Wyjaśnienie, dlaczego kontynuowanie spłat rat w dotychczasowej wysokości utrudni odzyskanie pełnej skuteczności przyszłego wyroku.

Interes prawny i sytuacja konkretnego kredytobiorcy

Interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia nie sprowadza się wyłącznie do wykazania, że suma dotychczasowych wpłat przekroczyła kwotę wypłaconego kapitału. Sąd ocenia całokształt okoliczności, w tym obciążenie budżetu domowego ratą, ryzyko dalszego wzrostu zadłużenia oraz to, czy odmowa zabezpieczenia realnie zagraża skuteczności przyszłego rozstrzygnięcia. Z praktyki spraw, które trafiają do kancelarii, widać, że sądy różnie oceniają te same okoliczności w zależności od wydziału i etapu sprawy - dlatego nie da się z góry przewidzieć wyniku konkretnego wniosku.

Jakie dokumenty i wyliczenia dołączyć do wniosku?

Kompletny wniosek o zabezpieczenie powinien opierać się na tych samych dokumentach, które stanowią podstawę żądań pozwu, uzupełnionych o czytelne zestawienie liczbowe. Bez precyzyjnych wyliczeń sąd nie ma podstawy do oceny, jak duże znaczenie ma zabezpieczenie dla sytuacji konkretnego kredytobiorcy.

Umowa, regulamin, historia spłat i zaświadczenie banku

Punktem wyjścia jest komplet dokumentów bankowych - bez nich trudno mówić o uprawdopodobnieniu roszczenia w ogóle. Zobacz też, jakie dokumenty potrzebne do pozwu przeciwko bankowi trzeba zgromadzić jeszcze przed wizytą u pełnomocnika.

Umowa kredytu hipotecznego wraz ze wszystkimi aneksami podpisanymi w trakcie jej trwania.
Regulamin kredytowania obowiązujący w dniu zawarcia umowy, jeśli był odrębnym dokumentem.
Zaświadczenie z banku o wysokości wypłaconego kapitału oraz sumie dokonanych spłat kapitałowo-odsetkowych.
Historia rachunku obsługującego spłatę rat za cały okres kredytowania.
Ewentualna korespondencja z bankiem, w tym reklamacje i odpowiedzi na nie.

Zestawienie wypłaconego kapitału i dokonanych płatności

Zestawienie liczbowe powinno pokazywać w przejrzystej formie, ile kapitału bank wypłacił, ile kredytobiorca dotychczas zapłacił tytułem rat, odsetek i innych opłat, oraz jak wygląda prognozowane obciążenie do końca okresu kredytowania przy braku zabezpieczenia. Dobrze przygotowane wyliczenie, spójne z żądaniami pozwu, ułatwia sądowi ocenę, dlaczego dalsze spłacanie rat w niezmienionej wysokości może zagrażać skuteczności przyszłego wyroku - to jeden z elementów, które w praktyce najbardziej różnicują jakość wniosków trafiających na wokandę.

Jakie ryzyka finansowe wiążą się ze wstrzymaniem płatności?

Największym ryzykiem jest zaprzestanie spłat bez skutecznej podstawy procesowej - czyli przed doręczeniem i uprawomocnieniem się postanowienia o zabezpieczeniu. Samo złożenie wniosku nie jest równoznaczne z jego uwzględnieniem, a decyzja o wstrzymaniu płatności podjęta przedwcześnie może rodzić konsekwencje zależne od konkretnej sytuacji kredytobiorcy i etapu sprawy.

Co się dzieje po oddaleniu wniosku albo zmianie zabezpieczenia?

Oddalenie wniosku o zabezpieczenie nie oznacza przegranej całego procesu - to rozstrzygnięcie o charakterze tymczasowym, niezwiązane bezpośrednio z oceną meritum sprawy przez Kodeks postępowania cywilnego. Praktyczne skutki oddalenia bywają jednak odczuwalne: kredytobiorca kontynuuje spłatę rat na dotychczasowych zasadach do czasu wydania wyroku, a ewentualne zaskarżenie postanowienia wiąże się z dodatkowymi kosztami i czasem, których wysokość zależy od aktualnie obowiązujących przepisów proceduralnych.

Kontynuacja spłaty rat na dotychczasowych zasadach do prawomocnego zakończenia sprawy, jeśli wniosek zostanie oddalony.
Możliwość złożenia zażalenia na postanowienie - tryb i koszty zależą od aktualnego stanu przepisów proceduralnych.
Możliwość zmiany albo uchylenia zabezpieczenia w toku procesu, jeżeli zmienią się okoliczności sprawy.
Ryzyko związane z samodzielnym zaprzestaniem spłat przed doręczeniem skutecznego postanowienia - konsekwencje zależą od sytuacji konkretnego kredytobiorcy.

Nie zalecam podejmowania decyzji o wstrzymaniu płatności wyłącznie na podstawie złożenia wniosku. Dopóki sąd nie wyda i nie doręczy postanowienia, obowiązek spłaty rat formalnie trwa na dotychczasowych zasadach umownych.

Jak zmiany obowiązujące od 7 sierpnia 2026 roku wpływają na wstrzymanie spłaty?

Od 7 sierpnia 2026 roku obowiązuje ustawa o szczególnych rozwiązaniach dla spraw dotyczących konsumenckich kredytów CHF (Dz.U. 2026 poz. 985), ogłoszona 23 lipca 2026 roku. Ustawa ta wprowadza regulacje szczególne odnoszące się bezpośrednio do postępowań dotyczących kredytów denominowanych lub indeksowanych do franka szwajcarskiego, dlatego ocena aktualności zasad dotyczących wstrzymania rat wymaga jej uwzględnienia obok ogólnych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Konieczność sprawdzenia przepisów przejściowych przed publikacją

Ponieważ ustawa weszła w życie dopiero 7 sierpnia 2026 roku, jej praktyczne stosowanie i wykładnia sądowa dopiero się kształtują w chwili publikacji tego artykułu. Zanim podejmiesz decyzję o formie i momencie złożenia wniosku o zabezpieczenie, sprawdź aktualny tekst ustawy oraz jej przepisy przejściowe - mogą one wpływać na zasady rozpoznawania wniosków złożonych przed 7 sierpnia 2026 roku i po tej dacie w sposób odmienny od ogólnych reguł opisanych w tym artykule. Ta część stanu prawnego wymaga bieżącej weryfikacji częściej niż pozostałe elementy procedury zabezpieczającej.

Ustawa z 2026 roku dotyczy wyłącznie konsumenckich umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do CHF.
Data wejścia w życie: 7 sierpnia 2026 roku, przy ogłoszeniu ustawy 23 lipca 2026 roku.
Przepisy przejściowe mogą różnicować sytuację spraw wszczętych przed i po tej dacie - wymaga to odrębnej weryfikacji.
Ogólne zasady KPC dotyczące zabezpieczenia (art. 730-737) pozostają punktem odniesienia, ale ustawa szczególna może je modyfikować w zakresie spraw CHF.

Kiedy skonsultować wniosek z radcą prawnym?

Konsultację z radcą prawnym warto przeprowadzić jeszcze przed złożeniem pozwu, a najpóźniej przed jakąkolwiek decyzją o zaprzestaniu spłat rat. Ocena umowy kredytu, aktualnego salda, etapu procesu i możliwego rozliczenia stron wymaga analizy dokumentów konkretnej sprawy, a nie ogólnej instrukcji dostępnej w internecie.

"Ocena, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia zabezpieczenia poprzez zawieszenie obowiązku spłaty rat, każdorazowo wymaga analizy treści umowy, przebiegu jej wykonywania i aktualnego stanowiska orzecznictwa" - na podstawie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, III CZP 25/22, 25 kwietnia 2024 r.

Zobacz też, jak wygląda jak przygotować pozew frankowy krok po kroku oraz jak przebiega dalej przebieg sprawy frankowej w sądzie po złożeniu pozwu z wnioskiem o zabezpieczenie, a po prawomocnym zakończeniu sprawy - jak wygląda rozliczenie z bankiem po prawomocnym wyroku.

Dobrze przygotowany wniosek powinien być spójny z pozwem, dokumentami bankowymi i aktualnymi wyliczeniami - to jeden z elementów, które realnie wpływają na sposób jego rozpoznania. Złożenie wniosku razem z pozwem pozwala co do zasady uniknąć osobnej opłaty sądowej, ale nie wyklucza kosztu pracy pełnomocnika związanego z jego przygotowaniem i uzasadnieniem. Wynik wniosku, podobnie jak wynik całej sprawy, zależy od okoliczności konkretnego postępowania i nie sposób go z góry zagwarantować.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Każda sprawa wymaga oceny jej dokumentów i aktualnego stanu prawnego, dlatego przed podjęciem decyzji o wstrzymaniu spłat warto skonsultować się z radcą prawnym.

Najczęściej zadawane pytania

Czy za wniosek o wstrzymanie rat dołączony do pozwu trzeba zapłacić 100 zł?

Co do zasady nie pobiera się osobnej opłaty od wniosku o udzielenie zabezpieczenia zgłoszonego w piśmie rozpoczynającym postępowanie. Wynika to z art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, ale przed wniesieniem pisma należy sprawdzić aktualne brzmienie przepisów, ponieważ ta część ustawy podlegała w ostatnich latach zmianom.

Ile kosztuje wniosek o zabezpieczenie złożony po pozwie?

Według tekstu jednolitego ustawy o kosztach sądowych z 2025 roku wniosek o udzielenie, zmianę lub uchylenie zabezpieczenia złożony odrębnie podlega opłacie stałej 100 zł. Osobno może zostać rozliczone wynagrodzenie pełnomocnika za jego przygotowanie, jeżeli przewiduje to umowa z kancelarią.

Czy opłata 1000 zł od pozwu obejmuje wstrzymanie rat?

Opłata od pozwu i opłata od późniejszego wniosku o zabezpieczenie mają odrębne podstawy prawne i nie należy ich utożsamiać. Wniosek zamieszczony w pozwie nie wymaga co do zasady dodatkowej opłaty, natomiast wysokość opłaty od samego pozwu zależy od rodzaju roszczenia, wartości przedmiotu sporu i aktualnych przepisów.

Czy po wyroku TSUE C-287/22 sąd musi zawsze wstrzymać raty?

Nie. TSUE wskazał, że prawo Unii sprzeciwia się odmowie środka tymczasowego, gdy jest on konieczny dla zapewnienia pełnej skuteczności przyszłego orzeczenia, jednak ocenę tej konieczności przeprowadza każdorazowo sąd krajowy w okolicznościach konkretnej sprawy. Wyrok nie tworzy więc automatycznego mechanizmu wstrzymania spłat.

Czy można przestać płacić raty od razu po złożeniu wniosku?

Samego złożenia wniosku nie należy utożsamiać z jego uwzględnieniem. Przed zaprzestaniem płatności trzeba sprawdzić aktualną podstawę prawną, moment skuteczności postanowienia sądu oraz przepisy szczególne obowiązujące od 7 sierpnia 2026 roku, które mogą wpływać na ocenę konkretnej sprawy.

Jakie dokumenty zwiększają czytelność wniosku o zabezpieczenie?

Najczęściej potrzebne są umowa kredytu, regulamin, aneksy, zaświadczenie banku i historia płatności. Istotne jest również przejrzyste zestawienie wypłaconego kapitału, spłaconych rat i innych świadczeń, dostosowane do żądań konkretnego pozwu, a nie sporządzone w oderwaniu od niego.

Czy oddalenie wniosku o zabezpieczenie oznacza przegraną procesu?

Nie, rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia ma charakter tymczasowy i nie zastępuje wyroku co do istoty sprawy. Oddalenie może jednak wpływać na sposób wykonywania umowy w trakcie procesu, dlatego jego skutki i dalsze kroki warto omówić z pełnomocnikiem prowadzącym sprawę.

Czy bank może zaskarżyć postanowienie o wstrzymaniu rat?

Możliwość i tryb zaskarżenia zależą od rodzaju wydanego postanowienia oraz aktualnie obowiązujących przepisów proceduralnych. Nie ma podstaw, by z góry gwarantować utrzymanie zabezpieczenia w niezmienionej formie do końca procesu - skutki konkretnego orzeczenia warto ocenić razem z radcą prawnym.

Źródła i literatura

Przeczytaj również

r. pr. Magdalena Krol

Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.