Kiedy art. 248 KPC może mieć zastosowanie w sprawie CHF?
Art. 248 KPC to przepis procesowy pozwalający sądowi zarządzić, aby strona lub inna osoba trzecia - w tym bank - przedstawiła oznaczony dokument znajdujący się w jej posiadaniu, jeżeli dokument ten ma wykazać fakt istotny dla rozstrzygnięcia sprawy. W sporach o kredyt frankowy najczęściej sięga się po niego, gdy kredytobiorca nie dysponuje pełną dokumentacją kredytową, a pozew opiera się właśnie na jej treści (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 248, stan na 2026 r.). Sam wniosek nie jest żądaniem skierowanym wprost do banku - to prośba do sądu o wydanie zarządzenia.
Dokument jako dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia
Sąd bada dwie rzeczy: czy dokument rzeczywiście istnieje i znajduje się w posiadaniu banku oraz czy fakt, który ma on wykazać, ma znaczenie dla sprawy w rozumieniu art. 227 KPC. Z mojej praktyki wynika, że wnioski oddalane najczęściej dotyczą dokumentów, które nie wnoszą nic ponad to, co strony już przedstawiły, albo odnoszą się do okoliczności niespornych. Dlatego zanim złożę taki wniosek, sprawdzam, czy analogiczny dokument nie znajduje się już w aktach - np. w załącznikach do odpowiedzi na pozew.
Zarządzenie sądu a żądanie skierowane bezpośrednio do banku
Strona nie może samodzielnie zobowiązać banku do wydania czegokolwiek na podstawie art. 248 KPC - może jedynie wnosić o to do sądu, który ocenia zasadność żądania i wydaje (lub nie) stosowne zarządzenie. To rozróżnienie bywa mylone z wnioskiem o wydanie zaświadczenia składanym bezpośrednio do banku, o czym więcej piszemy w tekście o zaświadczenie do sprawy frankowej. Przepis przewiduje też wyjątki - m.in. gdy dokument zawiera informacje objęte tajemnicą ustawowo chronioną w zakresie, w jakim osoba obowiązana mogłaby odmówić zeznań co do okoliczności objętych tą tajemnicą, sąd może zwolnić z obowiązku przedstawienia dokumentu (art. 248 § 2 KPC). Nie należy więc zakładać automatycznego uwzględnienia wniosku - decyzja zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Jak wskazać dokument znajdujący się w posiadaniu banku?
Dokument trzeba oznaczyć na tyle precyzyjnie, żeby bank i sąd mogli go jednoznacznie zidentyfikować - najlepiej przez nazwę, numer umowy, datę lub okres oraz rodzaj operacji, której dotyczy. Ogólne sformułowanie w rodzaju "cała dokumentacja kredytowa" zwykle nie spełnia tego wymogu i naraża wniosek na oddalenie (źródło: Kodeks postępowania cywilnego, art. 2351). Im węższy i bardziej konkretny opis, tym większa szansa, że sąd uzna go za dopuszczalny.
Umowa, aneksy, regulaminy i dyspozycje wypłaty
W sprawach CHF, które trafiają na moje biurko, powtarzają się te same kategorie brakujących dokumentów. Warto je rozpisać osobno, zamiast ujmować zbiorczo:
- Umowa kredytu hipotecznego wraz z numerem, datą zawarcia i pełną nazwą produktu - podstawa oceny klauzul indeksacyjnych lub denominacyjnych.
- Aneksy do umowy z konkretną datą podpisania - istotne, gdy strony zmieniały walutę spłaty albo harmonogram.
- Regulamin kredytowania obowiązujący w dacie zawarcia umowy - często różni się od wersji aktualnej dostępnej na stronie banku.
- Dyspozycja uruchomienia kredytu i potwierdzenie wypłaty transzy - dokument wskazujący faktyczny kurs zastosowany przy uruchomieniu.
- Wniosek kredytowy złożony przez kredytobiorcę - istotny przy ocenie zakresu udzielonych informacji o ryzyku walutowym.
Historia spłat, kursy i rozliczenia opłat
Druga grupa dokumentów dotyczy wykonania umowy w czasie, a nie jej treści w dacie podpisania. Tu przydatne bywa odwołanie do tekstu o dowody w sprawie frankowej, bo dobór dokumentów zależy od tego, jakie żądanie - główne czy ewentualne - formułuje pozew.
- Historia spłat rat kapitałowo-odsetkowych za cały okres kredytowania - podstawa wyliczenia nadpłaty przy żądaniu unieważnienia.
- Zestawienie kursów stosowanych do przeliczeń wypłaty i spłat - potrzebne do porównania z kursem średnim NBP.
- Tabela kursowa banku obowiązująca w dacie uruchomienia kredytu - dowód mechanizmu ustalania kursu przez bank.
- Zaświadczenie o wysokości spłaconego kapitału i odsetek - dokument sumujący dane z historii rachunku.
- Zestawienie opłat i prowizji pobranych w toku wykonywania umowy - istotne przy roszczeniach ubocznych.
| Kategoria dokumentu | Fakt, który ma wykazać | Sugerowane oznaczenie we wniosku |
|---|---|---|
| Umowa kredytu i aneksy | Treść klauzul przeliczeniowych i zmiany warunków umowy | Numer umowy, data zawarcia, data aneksu |
| Regulamin kredytowania | Zasady ustalania kursu obowiązujące w dacie zawarcia | Nazwa regulaminu, okres obowiązywania |
| Dyspozycja wypłaty | Kurs faktycznie zastosowany przy uruchomieniu | Data uruchomienia, numer transzy |
| Historia spłat | Wysokość i harmonogram wpłat kredytobiorcy | Okres objęty żądaniem (np. od-do) |
| Tabela kursowa | Mechanizm ustalania kursu kupna/sprzedaży | Data lub okres obowiązywania tabeli |
| Zestawienie opłat i prowizji | Wysokość pobranych świadczeń dodatkowych | Okres objęty żądaniem |
Jaki fakt ma wykazywać żądany dokument?
Fakt, który dokument ma wykazać, to konkretna okoliczność sporna między stronami - np. wysokość zastosowanego kursu przeliczeniowego, treść postanowienia umownego w dacie podpisania albo sumę faktycznie wpłaconych rat. Bez wskazania tego faktu wniosek dowodowy jest niekompletny w świetle art. 2351 KPC, który wymaga oznaczenia dowodu oraz faktów, jakie mają zostać nim wykazane.
Powiązanie dokumentu z konkretnym faktem
Każdy dokument z listy powinien mieć przypisane jedno, maksymalnie dwa zdanie uzasadniające, po co jest potrzebny. W praktyce redagowania takich wniosków sprawdza się prosty szyk: dokument - fakt - znaczenie dla żądania pozwu. Przykład z mojej praktyki: "historia spłat za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2018 r. - na fakt wysokości i dat wpłat rat kapitałowo-odsetkowych - stanowiących podstawę wyliczenia nadpłaty dochodzonej pozwem".
"Wniosek dowodowy powinien oznaczać dowód, tak aby możliwe było przeprowadzenie go zgodnie z przepisami, oraz wskazywać fakty, które mają być wykazane." - Kodeks postępowania cywilnego, art. 2351, tekst aktualny (2026)
Dlaczego wniosek poszukiwawczy może być nieskuteczny?
Wniosek poszukiwawczy - czyli sformułowany w rodzaju "proszę o zobowiązanie banku do przedłożenia wszelkiej dokumentacji mogącej mieć znaczenie dla sprawy" - najczęściej nie spełnia wymogu oznaczenia dowodu i faktu. Sąd nie ma obowiązku samodzielnie ustalać, o jaki dokument stronie chodzi i po co. Dodatkowo art. 248 KPC dotyczy przedstawienia dokumentu już istniejącego, a nie zlecenia bankowi sporządzenia nowego zestawienia czy przeliczenia - to rozróżnienie bywa pomijane w wzorach krążących w internecie, co obniża szansę na uwzględnienie wniosku.
Jak uprawdopodobnić, że bank posiada dokument?
Posiadanie dokumentu przez bank uprawdopodabnia się przez wskazanie okoliczności, z których to wynika - np. faktu, że dokument dotyczy umowy zawartej z tym właśnie bankiem, oraz że strona wcześniej bezskutecznie próbowała go uzyskać. Sam charakter dokumentu (np. wewnętrzna tabela kursowa banku) często wystarcza, by przyjąć, że znajduje się on w archiwum kredytodawcy, ale warto to dodatkowo udokumentować.
Wcześniejszy wniosek, reklamacja i odpowiedź banku
Dowodem uprawdopodobniającym bywa kopia wcześniejszego wniosku lub reklamacji skierowanej do banku wraz z potwierdzeniem nadania oraz odpowiedzią - lub jej brakiem. Więcej o tym etapie piszemy w artykule o sytuacji, gdy bank nie wydał kompletu dokumentów. W praktyce dołączam do wniosku procesowego:
- Kopię pisma do banku z żądaniem wydania konkretnych dokumentów - z datą i opisem czego dotyczyło.
- Potwierdzenie nadania przesyłki (np. numer nadawczy) - dowód, że pismo faktycznie dotarło do adresata.
- Odpowiedź banku, jeśli ją udzielono - nawet odmowną, bo pokazuje stanowisko drugiej strony.
- Informację o upływie rozsądnego terminu na odpowiedź bez reakcji banku - jeśli reklamacja pozostała bez odzewu.
Kiedy sama umowa kredytu wystarczy jako dowód posiadania?
Tak, w wielu przypadkach wystarczy - jeżeli dokument, którego brakuje, jest w naturalny sposób powiązany z obsługą danej umowy (np. dyspozycja wypłaty transzy, wewnętrzna tabela kursowa obowiązująca w banku), sąd może przyjąć posiadanie za uprawdopodobnione na podstawie samego charakteru relacji kredytowej, bez odrębnego dowodu korespondencji. To jednak ocena należąca do sądu, zależna od okoliczności konkretnej sprawy.
Gdzie umieścić wniosek w pozwie frankowym?
Wniosek o zobowiązanie banku z art. 248 KPC najbezpieczniej umieścić w petitum pozwu, jako odrębny punkt wśród wniosków dowodowych, obok wniosku o dopuszczenie dowodu z dokumentów już posiadanych i dowodu z opinii biegłego. Takie umiejscowienie pozwala sądowi ocenić go razem z całą strategią dowodową opisaną szerzej w tekście jak przygotować pozew frankowy.
Jak połączyć wniosek z tezą dowodową?
Wniosek łączy się z tezą dowodową przez wskazanie, do jakiego twierdzenia pozwu odnosi się żądany dokument - np. do twierdzenia o abuzywności klauzuli przeliczeniowej albo do wyliczenia sumy nadpłaty. Redaguję to zwykle w jednym zdaniu bezpośrednio po oznaczeniu dokumentu, tak by sąd nie musiał szukać powiązania w dalszej części uzasadnienia.
Przykładowa konstrukcja petitum wniosku
Bezpieczny szkielet - nie gotowy wzór do wklejenia, bo każda sprawa wymaga dopasowania - obejmuje pięć elementów układanych w stałej kolejności:
- Wskazanie posiadacza dokumentu - pełna, aktualna nazwa (firma) banku i jego adres procesowy.
- Precyzyjne oznaczenie dokumentu - nazwa, numer umowy, data lub okres, którego dotyczy.
- Fakt, który dokument ma wykazać - zdanie łączące dokument z konkretnym twierdzeniem pozwu.
- Proponowany termin przedstawienia - realny okres liczony od doręczenia zarządzenia, np. 14 lub 21 dni.
- Sposób przedstawienia - oryginał, uwierzytelniony odpis albo kopia z poświadczeniem zgodności.
W uzasadnieniu warto opisać wcześniejsze, nieudane próby pozyskania dokumentu i dołączyć dowody doręczenia korespondencji do banku - to wzmacnia uprawdopodobnienie posiadania, o którym mowa wyżej.
Jakiego terminu i sposobu przedstawienia dokumentów żądać?
Termin przedstawienia dokumentów najczęściej proponuje się w widełkach 14-21 dni od doręczenia zarządzenia sądu, licząc realny czas potrzebny bankowi na odszukanie archiwalnej dokumentacji. Sposób przedstawienia warto wskazać wprost - odpis poświadczony za zgodność z oryginałem zwykle wystarcza, a żądanie oryginału bez uzasadnionej potrzeby może niepotrzebnie wydłużyć procedurę.
Moment zgłoszenia i prekluzja dowodowa
Najbezpieczniej zgłosić wniosek już w pozwie, jeśli w tym momencie wiadomo, że dokumentu brakuje. Zgłoszenie na późniejszym etapie trzeba oceniać przez pryzmat zarządzeń sądu co do terminów na powoływanie dowodów (art. 2053 KPC) oraz ryzyka pominięcia spóźnionego materiału dowodowego, jeśli strona nie wykaże braku winy w wcześniejszym niezgłoszeniu wniosku.
Co się dzieje, gdy bank nie wykona zarządzenia?
Skutki niewykonania zarządzenia zależą od tego, kto jest jego adresatem oraz od oceny sądu co do przyczyn braku reakcji - nie ma tu jednego, automatycznego rezultatu. Wobec strony postępowania (a bank pozwany w sprawie CHF nią jest) sąd może m.in. ocenić tę okoliczność w ramach swobodnej oceny dowodów przy ustalaniu stanu faktycznego. Nie warto zakładać z góry, że brak dokumentu automatycznie przesądza sprawę na korzyść kredytobiorcy - decyduje całokształt materiału dowodowego oceniany przez sąd.
Czy wcześniejsza odmowa banku jest potrzebna?
Nie, art. 248 KPC nie stawia wprost wymogu wcześniejszego zwrócenia się do banku jako warunku dopuszczalności wniosku procesowego. W praktyce warto to jednak zrobić, bo korespondencja i ewentualna odmowa banku ułatwiają uprawdopodobnienie, że dokument istnieje, pozostaje w posiadaniu banku i nie został dobrowolnie wydany.
Argumenty za wcześniejszym kontaktem z bankiem
- Pokazuje sądowi, że strona nie ominęła prostszej drogi pozyskania dokumentu przed skierowaniem wniosku procesowego.
- Buduje chronologię zdarzeń przydatną w uzasadnieniu wniosku - daty, numery pism, brak reakcji banku.
- Zmniejsza ryzyko zarzutu banku, że kredytobiorca nigdy nie próbował uzyskać dokumentu inną drogą.
Sytuacje, w których wcześniejszy kontakt bywa pomijany
Zdarza się, że czas nagli - np. zbliża się termin złożenia pozwu z uwagi na przedawnienie roszczeń ubocznych - i strona decyduje się od razu na wniosek procesowy. To rozwiązanie dopuszczalne, choć w mojej ocenie warto wtedy szczególnie starannie uzasadnić, dlaczego dokumentu nie udało się uzyskać inną drogą, np. przez wcześniejsze doświadczenia z tym samym bankiem w innych sprawach.
Jakich błędów unikać we wniosku z art. 248 KPC?
Najczęstszy błąd to zbyt szerokie oznaczenie dokumentu, które w praktyce zamienia wniosek dowodowy w żądanie udostępnienia całej dokumentacji kredytowej bez rozróżnienia na fakty sporne. Drugi powtarzający się problem to brak tezy dowodowej - dokument jest wskazany, ale nie wiadomo, jaki fakt ma udowodnić, co ułatwia sądowi pominięcie wniosku jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia.
Najczęstsze błędy formalne
- Żądanie dokumentu, który już znajduje się w aktach sprawy lub w załącznikach pozwu - dubluje materiał dowodowy.
- Domaganie się sporządzenia nowego zestawienia lub przeliczenia zamiast przedstawienia dokumentu istniejącego - wykracza poza istotę art. 248 KPC.
- Brak wskazania posiadacza dokumentu z pełną, aktualną nazwą banku - istotne po fuzjach i zmianach nazw kredytodawców.
- Nierealny, zbyt krótki termin przedstawienia dokumentów - naraża na wniosek banku o jego przedłużenie i opóźnienie postępowania.
- Brak powiązania żądania z żądaniem głównym lub ewentualnym pozwu - wniosek wygląda na oderwany od strategii procesowej.
Kiedy warto skonsultować wniosek z prawnikiem?
Zawsze wtedy, gdy sprawa dotyczy indywidualnej umowy z konkretnym bankiem, bo zakres potrzebnej dokumentacji zależy od rodzaju klauzuli, historii aneksowania umowy i przyjętej linii żądań - głównego i ewentualnego. Z mojej praktyki wynika, że wniosek dobrze dopasowany do konkretnej sprawy rzadziej bywa oddalany niż uniwersalny wzór skopiowany z internetu bez dostosowania do faktów.
"Fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy podlegają dowodzeniu, a dowód powinien być powołany w sposób umożliwiający jego przeprowadzenie." - Kodeks postępowania cywilnego, art. 227 i 232, tekst aktualny (2026)
Treść tego artykułu ma charakter informacyjny i opisuje ogólny mechanizm procesowy art. 248 KPC - nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena, czy i jak sformułować konkretny wniosek, zależy od okoliczności danej sprawy, dokumentacji już posiadanej oraz przyjętej strategii żądań pozwu, dlatego rekomenduję konsultację z radcą prawnym lub adwokatem prowadzącym sprawy frankowe przed złożeniem pisma procesowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy art. 248 KPC pozwala zobowiązać bank do wydania dokumentów?
Przepis stanowi podstawę zarządzenia sądu nakazującego przedstawienie oznaczonego dokumentu znajdującego się w posiadaniu banku i dowodzącego faktu istotnego dla sprawy. Strona nie zobowiązuje banku bezpośrednio - składa wniosek do sądu, który ocenia jego zasadność i dopuszczalność, a decyzja zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Czy można zażądać wszystkich dokumentów dotyczących kredytu?
Tak szerokie sformułowanie zwykle nie identyfikuje dokumentów w sposób wystarczający dla art. 2351 KPC. Bezpieczniej wskazać rodzaj dokumentu, jego datę lub okres, numer umowy oraz konkretny fakt, jaki ma on wykazać - to zwiększa szansę, że sąd uzna wniosek za dopuszczalny.
Czy bank może zostać zobowiązany do sporządzenia nowego zestawienia?
Art. 248 KPC odnosi się do przedstawienia dokumentu, który już istnieje i znajduje się w posiadaniu adresata. Żądanie stworzenia nowego opracowania, przeliczenia czy zestawienia wykracza poza literalny zakres przepisu i wymaga odrębnej analizy - nie należy go automatycznie utożsamiać z żądaniem przedstawienia dokumentu.
Czy przed wnioskiem procesowym trzeba napisać do banku?
Nie, wcześniejszy wniosek do banku nie jest warunkiem formalnym dopuszczalności żądania z art. 248 KPC. W praktyce jednak pomaga wykazać, że dokument pozostaje u banku, nie został dobrowolnie przekazany i nie dało się go uzyskać prostszą drogą, co ułatwia uprawdopodobnienie posiadania.
Kiedy złożyć wniosek z art. 248 KPC?
Najbezpieczniej zgłosić go możliwie wcześnie, najlepiej już w pozwie, jeżeli brak dokumentu jest znany od początku. Późniejsze zgłoszenie trzeba oceniać z uwzględnieniem zarządzeń sądu co do terminów dowodowych i ryzyka pominięcia spóźnionego materiału na podstawie art. 2053 KPC.
Ile trwa rozpatrzenie wniosku o zobowiązanie banku do przedstawienia dokumentów?
Nie ma ustawowego, sztywnego terminu na rozpoznanie takiego wniosku - sąd rozstrzyga o nim zwykle przy okazji kolejnego posiedzenia lub w formie zarządzenia na etapie przygotowania sprawy do rozprawy. Czas oczekiwania zależy od obciążenia danego wydziału i etapu, na jakim znajduje się postępowanie, dlatego trudno podać jeden uniwersalny termin.
Co jeśli bank przedstawi dokument niekompletny lub nieczytelny?
Strona może zwrócić na to uwagę sądowi i wnioskować o wezwanie banku do uzupełnienia braków lub przedstawienia czytelnej kopii, powołując się na to samo zarządzenie. Ocena, czy dokument spełnia wymogi dowodowe, należy ostatecznie do sądu rozpoznającego sprawę.
Czy wniosek z art. 248 KPC różni się od wniosku o zaświadczenie z banku?
Tak, to dwa odrębne mechanizmy. Wniosek o zaświadczenie kierowany jest bezpośrednio do banku jako instytucji obsługującej rachunek kredytowy, a wniosek z art. 248 KPC to żądanie procesowe skierowane do sądu o zarządzenie przedstawienia dokumentu w toku już toczącego się postępowania.
Źródła i literatura
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (ISAP) - art. 227, 232, 2351, 2053 i 248, tekst aktualny.
- Sejm RP - portal aktów prawnych - źródło do weryfikacji aktualnego brzmienia przepisów KPC przed sporządzeniem pisma procesowego.
- Sąd Najwyższy - oficjalna strona i baza orzeczeń - orzecznictwo dotyczące zakresu i granic art. 248 KPC, do zweryfikowania przy konkretnej sprawie.
- Praktyka własna kancelarii w sprawach o kredyty frankowe - obserwacje dotyczące redakcji wniosków dowodowych, 2026.
Przeczytaj również
Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.