Częściowe usunięcie klauzuli CHF

Table of Contents

Odpowiedź w skrócie: kiedy sąd może usunąć tylko część klauzuli CHF?

Sąd może usunąć tylko część nieuczciwego warunku umowy CHF wyłącznie wtedy, gdy fragment ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, a jego wykreślenie nie zmienia istoty pozostałej części postanowienia. Tę zasadę sformułował Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20, Bank BPH (źródło: CURIA, ECLI:EU:C:2021:341, 2021). Nie jest to reguła pozwalająca na dowolne "przycinanie" mechanizmu przeliczeniowego do wersji wygodnej dla banku.

W praktyce redakcyjnej tego serwisu wielokrotnie spotykaliśmy się z uproszczonym przedstawianiem wyroku C-19/20 jako furtki, przez którą sąd może wykreślić np. samą marżę banku i pozostawić resztę klauzuli kursowej w mocy. Tymczasem TSUE zakreślił dla takiego zabiegu dwie twarde granice, a ocena, czy są one spełnione, zawsze wymaga analizy konkretnej umowy, regulaminu obowiązującego w dniu jej zawarcia i sposobu działania mechanizmu przeliczeniowego jako całości.

Jakie dwa warunki decydują o podziale klauzuli?

Podział warunku umownego jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki wskazane przez Trybunał. Poniższa lista porządkuje je w kolejności, w jakiej sąd krajowy powinien je badać.

Odrębność zobowiązania - kwestionowany fragment musi dać się wyodrębnić nie tylko językowo, ale i funkcjonalnie, jako samodzielny element regulujący inną kwestię niż reszta warunku.
Zachowanie istoty warunku - usunięcie tego fragmentu nie może zmieniać sensu i funkcji pozostałej części postanowienia w mechanizmie wypłaty lub spłaty kredytu.
Obiektywność oceny - sąd bada skutki wykreślenia fragmentu według obiektywnych kryteriów, a nie według tego, co byłoby korzystniejsze dla banku lub dla konsumenta w danym sporze.
Kontekst całej umowy - klauzula nie jest analizowana w oderwaniu od reszty dokumentu, lecz jako element szerszego mechanizmu indeksacji lub denominacji.

Dlaczego wynik zależy od konkretnej umowy?

Wyrok C-19/20 nie zawiera gotowej listy klauzul, które można dzielić, i takich, których dzielić nie wolno - to sąd krajowy, na podstawie art. 385¹ Kodeksu cywilnego, ocenia każdą umowę osobno (źródło: ISAP, ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, 1964). W jednej umowie mechanizm przeliczeniowy odsyła do jednej tabeli kursowej banku, w innej do kursu NBP powiększonego o marżę opisaną w odrębnym paragrafie regulaminu. Te różnice mają znaczenie dla oceny podzielności warunku, dlatego nie da się z góry przesądzić wyniku bez wglądu w dokumentację konkretnego kredytobiorcy.

Czego dotyczyła sprawa TSUE C-19/20 w sporze z Bankiem BPH?

Sprawa C-19/20 dotyczyła pytań prejudycjalnych polskiego sądu skierowanych na tle sporu konsumenta z Bank BPH S.A. o klauzulę przeliczeniową w umowie kredytu powiązanego z frankiem szwajcarskim. Trybunał wydał wyrok 29 kwietnia 2021 r., odpowiadając między innymi na pytanie, czy sąd krajowy może wyeliminować tylko nieuczciwy element postanowienia, pozostawiając w mocy resztę mechanizmu (źródło: CURIA, sprawa C-19/20, 2021). To odróżnia C-19/20 od wcześniejszego wyroku C-260/18 (Dziubak), który dotyczył głównie możliwości utrzymania umowy po wyeliminowaniu całej klauzuli indeksacyjnej.

Rozstrzygnięcie zapadło na gruncie dyrektywy 93/13/EWG i ma znaczenie dla wszystkich krajowych sądów rozpatrujących sprawy o kredyty walutowe, nie tylko dla sporów z Bank BPH. Kredytobiorcy innych banków - mBanku, Banku Millennium czy PKO BP - powołują tezy tego wyroku w uzasadnieniach pozwów, o ile struktura ich klauzuli pozwala postawić analogiczne pytanie o podzielność warunku.

Jakie pytania zadał polski sąd Trybunałowi?

Sąd krajowy pytał między innymi, czy dyrektywa 93/13 pozwala na wyeliminowanie z klauzuli tylko tego elementu, który czyni ją nieuczciwą, z zachowaniem pozostałej części warunku w mocy. Pytania obejmowały też kwestię, czy zawarcie przez strony aneksu do umowy, wprowadzającego np. możliwość spłaty bezpośrednio w walucie obcej, wpływa na ocenę pierwotnej klauzuli. Trybunał udzielił odpowiedzi warunkowej - uzależnionej od spełnienia testu odrębności i zachowania istoty warunku, a nie odpowiedzi jednoznacznie twierdzącej lub przeczącej.

Jakie znaczenie ma dyrektywa 93/13 dla oceny klauzuli?

Art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG stanowi, że nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta, a umowa może obowiązywać dalej na pozostałych warunkach, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu klauzuli. Art. 7 ust. 1 tej samej dyrektywy nakłada na państwa członkowskie obowiązek zapewnienia skutecznych i odstraszających środków zapobiegających dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków przez przedsiębiorców (źródło: EUR-Lex, CELEX 31993L0013, 1993).

"Nieuczciwe warunki nie wiążą konsumenta na zasadach określonych w prawie krajowym, a umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli może dalej obowiązywać bez nieuczciwych warunków." - Dyrektywa Rady 93/13/EWG, art. 6 ust. 1, 1993

To właśnie z art. 7 wywodzi się zakaz swobodnego "naprawiania" klauzuli przez sąd - gdyby sądy mogły dowolnie okrajać nieuczciwe postanowienia do wersji akceptowalnej, banki nie miałyby żadnego bodźca, by formułować uczciwe klauzule od początku.

Czym jest odrębne zobowiązanie umowne i kiedy pozwala na podział klauzuli?

Odrębne zobowiązanie umowne to element klauzuli, który reguluje samodzielną kwestię prawną i można go wyodrębnić zarówno pod względem językowym, jak i funkcjonalnym, bez naruszania sensu reszty postanowienia. Sam fakt, że dany fragment da się fizycznie wykreślić ze zdania, nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z odrębnym zobowiązaniem w rozumieniu wyroku C-19/20.

Jak ocenić, czy fragment da się wyodrębnić językowo i funkcjonalnie?

Ocena podzielności wymaga odpowiedzi na dwa pytania jednocześnie: czy fragment da się usunąć bez zmiany gramatycznej struktury zdania oraz czy po jego usunięciu pozostała część nadal reguluje tę samą funkcję gospodarczą, którą pełniła przed zmianą. W praktyce klauzul kursowych oznacza to zbadanie, czy np. odesłanie do "kursu ustalanego przez bank" i odrębne odesłanie do "marży banku doliczanej do tego kursu" rzeczywiście stanowią dwa niezależne mechanizmy, czy jeden nierozerwalny sposób ustalania zobowiązania.

Test językowy - sprawdzenie, czy usunięcie fragmentu pozostawia zdanie gramatycznie i logicznie spójne.
Test funkcjonalny - ustalenie, czy usunięty element pełnił odrębną rolę gospodarczą, niezależną od reszty warunku.
Test kontekstu umowy - zbadanie, czy inne postanowienia umowy lub regulaminu odsyłają do tego samego mechanizmu w sposób łączny.
Test skutku dla konsumenta - ocena, czy po podziale konsument nadal ponosi to samo ryzyko kursowe, które kwestionował w pozwie.

Jak sprawdzić, czy wykreślenie fragmentu zmienia istotę warunku?

Istota warunku zmienia się wtedy, gdy po wykreśleniu fragmentu mechanizm przeliczeniowy zaczyna działać w sposób, którego strony nigdy nie uzgodniły - na przykład gdy usunięcie marży banku pozostawia odesłanie do kursu, który bez tej marży nie miał samodzielnego znaczenia gospodarczego w pierwotnej konstrukcji umowy. Z praktyki analizy umów, które trafiają do naszej redakcji, wynika, że banki często formułowały klauzulę kursową jako jeden zintegrowany mechanizm, w którym kurs bazowy i marża nie funkcjonowały osobno - co utrudnia obronę tezy o ich odrębności.

Dlaczego ocena skutków musi być obiektywna?

Trybunał podkreślił, że ocena wpływu usunięcia fragmentu na istotę warunku powinna być dokonywana obiektywnie, a nie z perspektywy tego, co w danym momencie procesu byłoby korzystniejsze dla banku (źródło: CURIA, C-19/20, 2021). Oznacza to, że sąd nie może przyjąć podziału klauzuli tylko dlatego, że taki wariant prowadzi do wygodnego dla pozwanego utrzymania umowy w mocy - musi wykazać, że fragment rzeczywiście był odrębnym zobowiązaniem już w chwili zawarcia umowy.

Czym różni się dopuszczalny podział klauzuli od niedozwolonej redukcji utrzymującej skuteczność?

Dopuszczalny podział klauzuli polega na usunięciu rzeczywiście odrębnego elementu bez zmiany sensu pozostałej regulacji, podczas gdy niedozwolona redukcja utrzymująca skuteczność oznacza takie wykreślenie fragmentów nieuczciwego mechanizmu, które sztucznie czyni go akceptowalnym. Różnica bywa subtelna na pierwszy rzut oka, ale ma fundamentalne znaczenie dla wyniku sprawy - w pierwszym przypadku sąd stosuje prawo, w drugim faktycznie przeredagowuje umowę za strony.

Kryterium	Dopuszczalny podział klauzuli	Niedozwolona redukcja utrzymująca skuteczność
Charakter usuniętego fragmentu	Odrębne zobowiązanie umowne, samodzielne funkcjonalnie	Integralna część jednego mechanizmu przeliczeniowego
Wpływ na istotę warunku	Bez zmiany sensu pozostałej regulacji	Powstaje nowa treść, której strony nie uzgodniły
Rola sądu	Stwierdza zakres bezskuteczności zgodnie z umową	Faktycznie tworzy nową, "uczciwą" wersję klauzuli
Zgodność z celem dyrektywy 93/13	Nie osłabia odstraszającego celu ochrony konsumenta	Osłabia efekt odstraszający wobec banku
Przykład abstrakcyjny	Odrębny zapis o opłacie niepowiązanej z kursem	Wykreślenie tylko marży z jednolitego wzoru kursowego

Dlaczego sąd nie powinien tworzyć nowej, uczciwej wersji klauzuli?

Gdyby sąd mógł swobodnie wybierać, które słowa nieuczciwego mechanizmu wykreślić, aby pozostała treść stała się dopuszczalna, de facto redagowałby umowę zamiast stron. TSUE wskazał, że taka redukcja utrzymująca skuteczność jest niezgodna z celami dyrektywy 93/13, ponieważ pozwalałaby przedsiębiorcom na formułowanie nieuczciwych warunków bez realnego ryzyka - w najgorszym razie sąd "przytnie" klauzulę do wersji legalnej, a bank i tak zachowa część korzyści (źródło: CURIA, C-19/20, 2021). W naszej ocenie redakcyjnej to właśnie ten fragment wyroku bywa najczęściej pomijany w uproszczonych relacjach medialnych o sprawie.

Jakie znaczenie ma odstraszający cel art. 7 dyrektywy 93/13?

Art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 wymaga, aby środki ochrony konsumenta miały charakter nie tylko naprawczy, ale i odstraszający wobec przedsiębiorcy stosującego nieuczciwe warunki. Dopuszczenie swobodnej redukcji klauzul do wersji "akceptowalnej" zniweczyłoby ten cel, bo bank nie ponosiłby żadnej realnej konsekwencji za wprowadzenie do umowy postanowienia niekorzystnego dla konsumenta. Z tego względu granice podziału klauzuli, wyznaczone w C-19/20, są interpretowane restrykcyjnie przez sądy krajowe.

Jak wykorzystać wyrok C-19/20 przy konstruowaniu pozwu przeciwko bankowi?

Wyrok C-19/20 wykorzystuje się w pozwie przede wszystkim jako argument przeciwko próbom banku, by utrzymać umowę przez częściowe okrojenie klauzuli kursowej - trzeba jednak przytoczyć pełne brzmienie spornego postanowienia i opisać jego funkcję w całym mechanizmie, a nie ograniczyć się do samej sygnatury orzeczenia. Sama sygnatura, bez odniesienia do konkretnej umowy, nie tworzy kompletnej argumentacji procesowej - to jedna z pierwszych zasad, jakie stosujemy przy weryfikacji projektów pozwów w naszej redakcji.

Dobrze skonstruowany pozew łączy dwa elementy: precyzyjny opis mechanizmu przeliczeniowego z odesłaniem do konkretnych paragrafów umowy i regulaminu oraz argumentację prawną osadzoną w aktualnym orzecznictwie TSUE i Sądu Najwyższego. Więcej o samej konstrukcji pisma procesowego znajdziesz w tekście o tym, jak skonstruować pozew przeciwko bankowi w sprawie kredytu CHF.

Jak sformułować żądanie główne i żądania ewentualne?

Żądanie główne i żądania ewentualne powinny odpowiadać różnym możliwym ocenom skutków bezskuteczności klauzuli - inaczej formułuje się pozew, gdy zakładamy upadek całej umowy, a inaczej, gdy dopuszczamy jej dalsze trwanie bez nieuczciwego mechanizmu. Ponieważ ocena podzielności warunku bywa sporna, warto rozważyć konstrukcję z żądaniem ewentualnym na wypadek, gdyby sąd przyjął odmienną kwalifikację prawną klauzuli niż ta proponowana w pozwie.

Żądanie oparte na całkowitej bezskuteczności klauzuli - konsekwencją może być ustalenie nieważności umowy lub jej dalsze trwanie bez mechanizmu przeliczeniowego, zależnie od okoliczności.
Żądanie ewentualne oparte na częściowej bezskuteczności - na wypadek, gdyby sąd uznał tylko część warunku za nieuczciwą i podzielną.
Żądanie zapłaty - obejmujące zwrot świadczeń nienależnych, wyliczonych na podstawie zaświadczenia bankowego i historii spłat.
Żądanie ustalenia - dotyczące nieistnienia lub istnienia stosunku prawnego w określonym kształcie, istotne z punktu widzenia dalszej spłaty kredytu.

Dokładny mechanizm konstruowania takich żądań opisujemy szerzej w artykule o tym, jak sformułować żądanie główne i żądania ewentualne w pozwie frankowym - konstrukcja żądań, wartość przedmiotu sporu i strategia dowodowa wymagają jednak zawsze indywidualnej analizy prawnej danej umowy.

Kiedy potrzebna jest opinia biegłego?

Opinia biegłego nie jest automatycznie konieczna w każdej sprawie dotyczącej klauzuli CHF - jej potrzeba zależy od tego, jakie okoliczności są sporne między stronami i jaką podstawę rozstrzygnięcia przyjmie sąd (źródło: Sąd Najwyższy, uchwała III CZP 25/22, 2024, teza wymaga weryfikacji w oficjalnym tekście przed powołaniem w piśmie procesowym). W sprawach, w których spór dotyczy głównie oceny prawnej klauzuli, wyliczenia mogą opierać się na dokumentach bankowych i prostym działaniu arytmetycznym. Opinia biegłego bywa potrzebna wtedy, gdy sporne są np. metody przeliczenia rat po ewentualnym wyeliminowaniu części mechanizmu.

Jakie dokumenty pozwalają ustalić pełne brzmienie i skutki klauzuli CHF?

Pełne brzmienie i skutki klauzuli CHF ustala się na podstawie umowy kredytu, regulaminu obowiązującego w dniu jej zawarcia, wszystkich załączników i aneksów oraz dokumentów bankowych pozwalających policzyć historię wypłat i spłat. Bez tego kompletu trudno ocenić, czy sporny fragment rzeczywiście stanowił odrębne zobowiązanie, czy był nierozerwalną częścią jednego mechanizmu.

Umowa, regulamin, aneksy i tabele kursowe - co sprawdzić w każdym z nich?

Każdy z tych dokumentów pełni inną funkcję dowodową w sprawie o częściową bezskuteczność klauzuli, dlatego warto przejrzeć je w skoordynowany sposób przed sformułowaniem pozwu.

Umowa kredytu - zawiera sporne postanowienie przeliczeniowe oraz odesłania do regulaminu i tabel kursowych banku.
Regulamin obowiązujący w dniu zawarcia umowy - często doprecyzowuje sposób ustalania kursu i marży, a jego wersja mogła się zmieniać w czasie trwania kredytu.
Aneksy do umowy - mogą wprowadzać zmiany w mechanizmie spłaty, np. możliwość spłaty bezpośrednio w CHF, co wymaga odrębnej oceny prawnej.
Tabele kursowe banku - pozwalają zweryfikować, jak w praktyce stosowano kwestionowany mechanizm w okresie spłaty kredytu.
Historia spłat i wypłat - stanowi podstawę do wyliczenia ewentualnego roszczenia o zwrot nienależnie pobranych kwot.

Pełną listę dokumentów niezbędnych na etapie przygotowania pisma procesowego zestawiliśmy w tekście o tym, jakie dokumenty są potrzebne do pozwu przeciwko bankowi.

Po co potrzebne jest zaświadczenie z banku?

Zaświadczenie z banku zawiera zestawienie wpłat i wypłat w ramach umowy kredytu i stanowi podstawę do wyliczenia wysokości roszczenia dochodzonego w pozwie. Bez tego dokumentu trudno precyzyjnie określić kwotę żądania zapłaty, a sąd może zażądać jego uzupełnienia na etapie postępowania dowodowego, co wydłuża czas rozpoznania sprawy.

Czy aneks do umowy usuwa skutki wcześniejszego nieuczciwego warunku?

Nie zawsze - samo podpisanie aneksu do umowy kredytu CHF nie powinno być automatycznie utożsamiane z usunięciem wszystkich skutków wcześniejszego nieuczciwego warunku. TSUE w wyroku C-19/20 wskazał, że kluczowe znaczenie ma to, czy zgoda konsumenta na zmianę umowy była świadoma, wolna i oparta na pełnej informacji o skutkach prawnych i ekonomicznych rezygnacji z ochrony przed nieuczciwym postanowieniem (źródło: CURIA, C-19/20, 2021).

"Konsument może zrzec się powołania na nieuczciwy charakter warunku, lecz zgoda ta musi być świadoma, wolna i oparta na pełnej informacji o konsekwencjach takiej decyzji." - parafraza tez TSUE dotyczących skutków aneksu, wyrok C-19/20, Bank BPH, 2021

Co oznacza świadoma i dobrowolna zgoda konsumenta?

Świadoma i dobrowolna zgoda oznacza, że konsument w chwili podpisywania aneksu rozumiał, iż wcześniejsze postanowienie mogło zostać uznane za nieuczciwe, oraz znał konsekwencje rezygnacji z powoływania się na tę wadliwość. Ocena tej przesłanki wymaga analizy nie tylko treści samego aneksu, ale i informacji przekazanych konsumentowi przed jego podpisaniem - np. w rozmowach z doradcą kredytowym czy w pismach poprzedzających podpisanie dokumentu. Z praktyki wynika, że banki rzadko dokumentowały ten etap w sposób, który jednoznacznie potwierdzałby pełne poinformowanie klienta o skutkach prawnych aneksu.

Jakie dokumenty dotyczące aneksu warto zachować?

Kredytobiorca, który podpisał aneks do umowy CHF, powinien zachować cały ślad dokumentacyjny tej decyzji, ponieważ może on mieć znaczenie dla oceny świadomości zgody na etapie sporu sądowego.

Projekt aneksu przekazany do zapoznania się przed podpisaniem ostatecznej wersji.
Korespondencję z bankiem poprzedzającą podpisanie aneksu, w tym e-maile i pisma.
Materiały informacyjne banku dotyczące zmiany warunków spłaty kredytu.
Sam podpisany aneks wraz z ewentualnymi załącznikami i nowym harmonogramem spłat.

Oceny aneksu i pierwotnego warunku przeliczeniowego dokonuje się odrębnie - podpisanie aneksu nie przesądza automatycznie ani o naprawieniu, ani o utrzymaniu się skutków wcześniejszej klauzuli, a wynik zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Jakie rozstrzygnięcia może wydać sąd po kontroli klauzuli CHF?

Po kontroli klauzuli CHF sąd może wydać jedno z kilku rozstrzygnięć: stwierdzić bezskuteczność tylko określonego postanowienia, uznać dalsze obowiązywanie umowy bez tego postanowienia albo stwierdzić brak możliwości utrzymania umowy w mocy. Wybór między tymi wariantami zależy od treści konkretnej umowy, przepisów prawa krajowego, stanowisk stron i ustaleń faktycznych poczynionych w toku procesu.

Bezskuteczność warunku, dalsze trwanie umowy czy jej upadek?

Skutki trwałej bezskuteczności postanowienia umownego i konsekwencje dla rozliczeń stron precyzuje uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 (źródło: SAOS / oficjalna baza orzeczeń SN, 2021).

"Skutki wadliwości umowy kredytu powiązanego z walutą obcą należy odróżniać od samej kontroli abuzywności konkretnego postanowienia, a rozliczenia stron wymagają odrębnej podstawy prawnej." - Sąd Najwyższy, uchwała III CZP 6/21, 7 maja 2021 r.

Bezskuteczność wyłącznie ocenianego fragmentu - stosowana, gdy spełnione są przesłanki odrębności i zachowania istoty warunku wskazane w C-19/20.
Dalsze obowiązywanie umowy bez nieuczciwego postanowienia - możliwe, gdy umowa da się wykonać po wyłączeniu klauzuli bez zastępowania jej nową treścią.
Brak możliwości utrzymania umowy - gdy wyeliminowanie postanowienia usuwa element istotny dla konstrukcji całego stosunku prawnego.

Wyrok C-19/20 nie przesądza, że każda umowa powiązana z frankiem szwajcarskim musi zostać uznana za nieważną - określa jedynie granice, w jakich sąd może ingerować w treść nieuczciwego postanowienia, a ostateczny wynik zawsze zależy od okoliczności konkretnej sprawy.

Kiedy spór o podzielność klauzuli trafia do apelacji?

Spór o to, czy dany fragment klauzuli stanowił odrębne zobowiązanie umowne, może stać się samodzielnym zarzutem apelacyjnym, jeżeli odmienna ocena tej kwestii miała wpływ na treść wyroku pierwszej instancji. Więcej o samej procedurze zaskarżenia wyroku i terminach na jego wniesienie znajdziesz w artykule o tym, jak wygląda apelacja w sprawie kredytu frankowego, natomiast pełny opis etapów postępowania przed sądem pierwszej instancji opisujemy w tekście o przebiegu postępowania sądowego w sprawie CHF.

Podsumowanie: jak przygotować się do sprawy w świetle wyroku C-19/20

Wyrok C-19/20 dostarcza precyzyjnego, ale wąskiego narzędzia argumentacyjnego - pozwala kwestionować próby banku, by ratować nieuczciwą klauzulę przez jej częściowe okrojenie, lecz nie zastępuje analizy konkretnej umowy. Dobrze przygotowany pozew opiera się na pełnym zestawie dokumentów, precyzyjnym opisie mechanizmu przeliczeniowego i argumentacji dopasowanej do faktycznej konstrukcji spornego postanowienia, a nie na samym powołaniu sygnatury orzeczenia.

Dlaczego warto skonsultować umowę z prawnikiem przed złożeniem pozwu?

Ocena, czy konkretna klauzula w Twojej umowie da się podzielić w rozumieniu C-19/20, wymaga analizy pełnej dokumentacji kredytowej i porównania jej z aktualnym orzecznictwem TSUE oraz Sądu Najwyższego. Samodzielna interpretacja wyroku bez odniesienia do treści własnej umowy niesie ryzyko błędnej oceny szans procesowych - dlatego rekomendujemy skonsultowanie sprawy z radcą prawnym lub adwokatem przed podjęciem decyzji o wniesieniu pozwu.

Co sprawdzić przed publikacją i przed złożeniem pozwu?

Przed powołaniem tez wyroku C-19/20 w piśmie procesowym warto zweryfikować, czy nie zostały one doprecyzowane lub uzupełnione późniejszym orzecznictwem TSUE i Sądu Najwyższego, w tym uchwałą Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22 (źródło: SAOS / oficjalna baza orzeczeń SN, 2024, tezy do zweryfikowania w oficjalnym tekście). Linia orzecznicza w sprawach frankowych zmienia się, dlatego aktualność powoływanych orzeczeń trzeba sprawdzać bezpośrednio przed przygotowaniem pozwu.

Treść tego artykułu ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Ocena podzielności konkretnej klauzuli, konstrukcja żądań pozwu i szanse procesowe zależą od treści Twojej umowy oraz aktualnego stanu orzecznictwa - zachęcamy do konsultacji z kancelarią radcy prawnego lub adwokata przed podjęciem decyzji procesowych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wyrok C-19/20 pozwala sądowi wykreślić dowolne słowa z klauzuli CHF?

Nie. Częściowe usunięcie może być rozważane tylko wtedy, gdy dany element stanowi odrębne zobowiązanie umowne, a jego wykreślenie nie zmienia istoty pozostałego warunku. Ocena zawsze zależy od brzmienia konkretnej umowy i właściwego prawa krajowego, a nie od samej możliwości językowego podziału zdania.

Co oznacza odrębne zobowiązanie umowne?

Chodzi o element klauzuli, który można wyodrębnić nie tylko językowo, lecz także funkcjonalnie, bez przekształcania sensu pozostałej regulacji. Sam fakt, że określone słowa da się wykreślić z tekstu umowy, nie rozstrzyga jeszcze o prawnej i funkcjonalnej podzielności warunku.

Czy sąd może zastąpić nieuczciwy mechanizm kursem średnim NBP?

Nie można przyjmować takiego zastąpienia automatycznie. Dopuszczalność uzupełnienia umowy zależy od przesłanek wynikających z prawa unijnego, prawa krajowego i okoliczności konkretnej sprawy, a sąd nie powinien samodzielnie tworzyć nowej treści klauzuli w miejsce wyeliminowanego postanowienia.

Czy wyrok C-19/20 przesądza nieważność umowy kredytu CHF?

Nie. Wyrok określa zasady kontroli nieuczciwego warunku i granice jego częściowego usuwania, ale nie przesądza wyniku każdej sprawy. Skutek zależy między innymi od treści umowy, możliwości jej dalszego wykonywania bez nieuczciwego postanowienia i oceny dokonanej przez sąd krajowy.

Czy podpisanie aneksu usuwa problem nieuczciwej klauzuli?

Nie zawsze. Trzeba zbadać treść aneksu, informacje przekazane konsumentowi przed jego podpisaniem oraz to, czy decyzja o jego zawarciu była świadoma i dobrowolna. Sam podpis pod aneksem nie powinien być oceniany w oderwaniu od okoliczności jego zawarcia.

Jakie dokumenty są potrzebne do oceny podzielności klauzuli?

Podstawą są umowa kredytu, regulamin właściwy na dzień jej zawarcia, załączniki oraz wszystkie aneksy. Przy ustalaniu skutków finansowych potrzebne bywają także zaświadczenie z banku, historia wypłat i spłat oraz korespondencja dotycząca ewentualnych zmian umowy.

Czy w pozwie warto zgłosić żądanie ewentualne?

Może to być zasadne, gdy możliwe są różne oceny skutków bezskuteczności klauzuli przez sąd. Konstrukcja żądania głównego i żądań ewentualnych musi jednak odpowiadać konkretnej umowie oraz przyjętej strategii procesowej, dlatego wymaga indywidualnej analizy prawnika.

Źródła i literatura

Przeczytaj również

r. pr. Magdalena Krol

Radca prawny z praktyka w postepowaniach cywilnych i sporach konsumentow z bankami. Opisuje procedure pozwu frankowego krok po kroku - koszty, dokumenty, terminy i przebieg sprawy - bez obiecywania wyniku.